Goude poaniañ o fardañ ur wastell saourus ha dous, eo deuet ar poent d'he diskouez en ur voest koant gant ur prenestrig. Met ar boestoù kartoñs-se, daoust dezho bezañ elegant, a c'hell dizehañ ho pobererezh dindan un nebeud eurioù ma ne vez ket kemeret pikoù-diwall resis.
Ar fizik a-dreñv an dizehañ: perak e koll ar wastell he glebor?
Evit gwareziñ ar wastell e ranker gompren da gentañ penaos e tishiz ar glebor en ur voest kartoñs. Ar c'hartoñs a zo graet diwar fibrennoù seluloz hag a zo treuzkasus-kenañ d'an dour. Dre o c'habilarited naturel, ar fibrennoù-se a sun ar glebor diwar an aer tro-dro hag a-eeun diwar ar wastell ma touchont anezhi. Ar prosez-se a vez dizehet ar wastell dre ma klask ar rannigoù dour kempouezañ an humidite etre ar wastell hag an endro sec'h.
Ouzhpenn da se, ar prenestrig blastik, daoust ma tiskouez brav ar wastell, a grou ur mikroklima digempouez. Tra ma glizh an dour war ar plastik, ar c'hartoñs tro-dro a gontinu d'e amsunañ, pezh a gaoz ur c'hemm bras e dasparzh ar glebor. Ma n'eus ket ur skoilh fizik da gontroliñ an treuzkas-se, e teuy ar wastell da vezañ kalet ha rousik dindan nebeut a amzer.
Krouiñ ur skoilh mukanik gant paper gwareziñ
Ar gwarez kentañ hag an hini efedusañ eo implijout paper gwareziñ etre ar c'hartoñs hag ar wastell. Arabat lakaat ar wastell da douch an douar pe ar parioù kartoñs m'emañ o vont da gousket.
- Paper-forn siliconet: Ar paper-forn a zo goloet gant ur wiskad moan a silicon hag a gontroll an treuzkas glebor. Lakaat ur follenn er strad hag o pignat gant ar parioù a warez ar c'hustioù diavaez.
- Paper koaret: Heñvel ouzh ar paper siliconet, ar paper koaret a brodu ur skoilh dour-gargus strizh, pezh a vir ouzh an dour da dec'hel kuit war-zu ar c'hartoñs.
- Mouchouerioù plastik evit ar rannoù troc'het: Ma 'z eus bet troc'het ur damm eus ar wastell, ar rann zizolo a rank bezañ goloet gant ur folenn blastik strizh pe gant paper-forn stok ouzh ar c'hig evit mirout ouzh an aer da drec'hiñ ar struzh diabarzh.
Retrogradadur an ampez ha gwarez ar reizhiad gwrez
Ur poent skiantel meur a ranker gouzout eo retrogradadur an ampez (starch retrogradation). Pa vez poazhet ar wastell, ar rannigoù ampez a amsun dour hag a zeu da vezañ dous. Pa vez yenaet ar wastell, ar rannigoù-se a glask adkrouiñ o framm kristalek, o kas an dour er-maez. Ar prosez-se a ya buanoc'h-buan d'an tymperaturoù yen (etre 0°C ha 10°C).
Dre se, mirout ur wastell dous e-barzh ar yenerez en ur voest kartoñs hep gwarez a zo an doare gwellañ d'he dizehañ prim. Gwelloc'h eo he gwareziñ e tymperatur ar gambr (war-dro 18°C da 20°C) ma n'eus ket koaven pe uioù krits enni. Ma 'z eo ret he lakaat er yenerez, ret eo pakañ ar boest a-bezh en ur sac'h plastik hermetik evit mirout ouzh an aer yen ha sec'h da sankañ e-barzh.
An amzeriadur hag an urzh d'ober
Evit kaout disoc'hoù dispar, eo ret doujañ d'un urzh strizh pa briantour ar wastell evit he mirout:
- Yenaat klok: Arabat lakaat ur wastell tomm en ur voest gant ur prenestrig. Ar vurezh a glizho war ar prenestrig blastik, o lakaat an dour da gouezhañ en-dro war ar wastell, pezh a laka anezhi da vezañ gleb-bitaouet hag a bungo ar mikroboù.
- Pakadur resis: Ur wech yenaet ar wastell da vat, lakaat ar paper gwareziñ er boest ha diazezañ ar wastell warnañ.
- Serradur ha gwarez an aer: Ma chom spas goullo e-barzh ar boest, e c'heller lakaat ur mouchouer paper gleb-skañv e-kichen (hep touch ouzh ar wastell) evit kempouezañ humidite an aer diabarzh.
Dre heuliañ an teknikkoiù simpl-mañ diazezet war skiant an danvezioù hag ar termodinamik, ho tastelloù a gontnuio da vezañ ken dous ha ken lipous ha pa oant deuet er-maez eus ar forn, zoken pa vezont kinniget e-barzh o boestoù gant ur prenestrig brav.
