Un albom poltredoù lêr a zo kalz muioc'h eget ur skor simpl evit mirout eñvorennoù familh; un teul prizius eo, graet gant un danvez bev ha kizidik. Evit ma pado al lêr hag al luc'hskeudennoù a-hed an degadoù e ranker kompren ar fiziko-kimiezh a ren war o mirerezh hag implijout teknikoù resis bemdez.
Ar fizik hag ar ghimiezh adreñv mirerezh al lêr naturel
Al lêr a zo un danvez organik ha poellek-tre. Graet eo gant fibrennoù kolagen kroaziet, ar pezh a ro dezhañ e ruster hag e soumolder. Evel pep danvez naturel, al lêr a goll glebor gant an amzer dre an tizh-gaporadur. Pa zeu an endro da vezañ re sec'h (dindan 40% a gleborelezh surentez), al lêr a goll e elastikelezh hag a grog da grakal e-kichen ar c'hornioù hag ar rusterioù. Er c'hontrol, ur gleborelezh re uhel (a-us da 60%) a grou un endro peurvat evit kresk ar mikro-organegoù evel ar mildou hag ar fungi, hag a c'hell lakaat ar fibrennoù da vourriñ.
Evit mirout al lêr e kempennerezh stabil, al live gleborelezh surentez peurvat a rank bezañ reoliet etre 45% ha 55%, gant un dymprezurezh tro-dro da 18°C pe 20°C. Evit netaat ar c'hroc'hen hep e zistrujañ, n'implijit morse detergentoù kimiek drouk pe alkalin. pH naturel al lêr a zo trenk (tro-dro da 4,5 ha 5). Implijout ur sapon dous gant ur pH kempouezet pe un tamm danvez mikrofibr dous glebiet gant dour distilhet eo ar gwellañ doare da dennañ ar poultrenn hag al loustoni pinset war ar c'horf-stign. Gzipit al lêr dousik gant ur fiñvadenn ront hep pouezañ re, evit kargañ ar poroù hep krouiñ rastroù.
Gwareziñ al luc'hskeudennoù: Evitañ ar reaktadennoù acid-bazenn hag ar PVC
Al luc'hskeudennoù koshañ hag a-vremañ a zo graet gant ur goustur kimiek kizidik-tre. An emulshon poltred (graet gant arc'hant halogenet pe pigmentoù all) a c'hell reaktiñ ouzh an elfennoù gazus dilaosket gant ar paper fall pe ar plastik marc'had-mat. Ur reolenn a-bouez evit pep albom eo implijout nemet pajennoù hep tregont trenkted (acid-free) hag hep lignin. Lignin zo ur polymer naturel kavet er c'hoad hag a dilaosk acidoù organek a-hed an amzer. An acidoù-se a laka ar paper da veloniñ hag a zistruj pigmentoù al luc'hskeudennoù.
Ar memes tra a c'hoarvez gant ar plastegoù. Ret eo tec'hel diouzh ar PVC (polyvinyl chloride). Ar PVC a dilaosk gazoù klorureg hag a ya da reaktiñ gant an emulshon, o krouiñ merkoù melen ha merkoù pegañ a c'hell distrujañ ar poltred da vat. Implijit kentoc'h gwarezoù graet gant poliester (Melinex pe Mylar), polipropilen pe polietilen, a zo danvezioù kimiek stabil hag inert. Pa glaskit pegañ al luc'hskeudennoù, implijit kornioù-pegañ dibar hep trenkted pe peg-stark graet gant starch ed-du pe bariz, kuit da lakaat peg kimiek a-vremañ hag a n'eo ket cheñch-dicheñch.
Urzhiadur ha manipulerezh: Teknikoù dornel evit an diwall
An sebum naturel a vez sekretet gant kroc'hen an daouarn zo un enebour kuzh. Dougen a ra acidoù, lipidoù ha salltezenn a c'hell lezel merkoù da viken war pajennoù an albom hag er poltredoù o-unan. Dre se, manipuliñ an albom gant manegoù koton gwenn sec'h hag aliet-tre eo ar gwellañ boas. Ma n'oc'h ket gouest da ober, gwalcit ho taouarn gant ur sapon dous hep frond hag hep louzoù-glebiañ, ha sec'hit anezho mat a-raok digeriñ an albom.
Bez' ez eus ivez ur fizik a-dreñv doare da renkañ an albomoù. Ret eo mirout an albomoù lêr a-serzh (vertikalamant) war ur silenn, evel al levrioù all. Pa vezont lakaet a-blaen, an eil war egile, ar pouez fizikel a wasg ar pajennoù kenetrezo. Ar c'hantet-se a c'hell krouiñ un efed "pegañ" etre an emulshon hag ar bajenn amezek, dreist-holl ma pign ar gleborelezh. Ur wasg dizehan a c'hell ivez kemmañ stumm al lêr ha rastañ ar dornelladur stign.
Hinadurezh lec'hel hag implij ur voest-virout
Ar goulou, ha dreist-holl ar skinoù ultra-violet (UV), eo ar mammenn gentañ a fotodegradadur evit al lêr hag al luc'hskeudennoù. Ar skinoù UV a dorr al liammoù molekulel, o lakaat liv al lêr da gofesaat ha da gofesaat ivez livioù al luc'hskeudennoù. Evit gwareziñ ho albom prizius, lakait anezhañ en ur voest-virout dibar (archival box) krouet a-ratozh evit se. Ar boest-se, graet gant kartoñs inert ha diles, a grou ur mikro-hin gwarezus, o tiwall al lêr diouzh ar cheñchamantoù trumm a gleborelezh hag o krouiñ ur skramm a-enep d'ar poultrenn ha d'ar goulou dizehan.
Un elfenn all eo ar gontaminadur aerel. Ar gazoù evel an sulfur dioxid pe an ozon, kavet en aer an tier, a c'hell lakaat al lêr da goll e liv hag ar poltredoù da goll o c'haerder. Ar boest-virout a ginnig ur skramm fizikel dispar a-enep d'ar poluterien-se. Diwallit ivez diouzh al lec'hioù evel ar solier (re domm e-pad an hañv) pe ar c'hav (re gleb e-pad ar goañv). Ul lec'h kreiz en ti, e-barzh ur c'habined serr pe ur rann-virdi vihan, eo al lec'h gwellañ evit ho teñzorioù.
Roll-gwiriañ evit kempenn ho albom lêr
- Gleborelezh: Mirout al live etre 45% ha 55% gant ur par-steriadur stabil.
- Timprezurezh: Ul lec'h dezo ha dous, tro-dro da 18-20°C, pell diouzh ar skignerioù-tommañ.
- Paper gwarez: Implijout pajennoù hep trenkted (acid-free) ha pajennoù paper glan koton.
- Urzhiadur: Rankiñ an albomoù a-serzh war ar silennoù evit kempouesañ ar wasgerez.
- Manipulerezh: Dougen manegoù koton gwenn diles bep gwech ma tigorit an albom.
