Mirout ha frammañ al luc'hskeudennoù kentañ komunion en un albom eñvor zo ur raktres a dremen dre anaout fiziko-kimierezh an danvezioù hag an teknikoù mirerezh gwellañ. Evit ma pado ar skeudennoù-se e-pad degadoù a vloavezhioù hep koll o livioù nag o splannder, eo ret dibab an albom reizh ha mestroniñ an aozadur kronologel.
Kimiezh ar paber ha dibab an albom archivalek
Ar pennaenn gentañ evit gwareziñ luc'hskeudennoù komunion eo dibab un albom graet gant danvezioù hep trenkenn (acid-free) ha hep lignin. Al lignin a gaver er c'hoad zo ur polimer naturel a gaoz d'ar paber melenaat hag en em zistrujañ gant an amzer dindan levezon an oksigen hag ar gouloù. P'en em gav al lignin hag an trenkennadoù e darempred gant emulsiñ al luc'hskeudennoù, e krog ur goulennadenn gimiek hag a zistruj ar pigmantoù hag an argant.
P'emaoc'h o tibab un albom, klaskit re a zo graet o fajennoù gant paper koton pe goad purifiet, gant ur pH neptu (etre 7 ha 8,5). Albomoù gant golo lino pe lien naturel a ginnig ur gwarez fizikel mat-tre rak a-enep d'ar ruziadenn hag d'an huanadenn ez int dindan an amzer. Gwelloc'h eo tremen hep an albomoù plastikoù marc'had-mat a implij polyvinyl chloride (PVC). Ar PVC a diegarg gazoù trenk (plasticizers) hag a c'hall lakaat ar skeudennoù da begañ ouzh ar follenn ha da goll o liv da viken.
Teknikoù pegañ hep distrujañ ar skeudennoù
An doare ma pegaoc'h al luc'hskeudennoù er bajenn zo ken pouezus hag an albom e-unan. Difennet strizh eo implijout peg kement-mañ-kement dindan an dorn, rak an darn vrasañ anezho a zo enno elfennoù trenk hag a barlanto ar skeudenn a-benn un nebeud mizioù pe vloavezhioù.
- Kornioù paper pe boliester: Ar gwarez gwellañ eo implijout kornioù luc'hskeudennoù graet gant poliester pe baper hep trenkenn. Ar re-se a vez peget ouzh ar bajenn hep stekiñ ouzh al luc'hskeudenn hec'h-unan, ar pezh a ro an tu da dennet ar skeudenn kuit m'en goulennor hep he didarnañ.
- Peg archivalek: Ma kavit gwelloc'h peget war-eeun, implijit ur peg archivalek a-ratozh, pH neptu dezhañ, graet diwar starch gata pe moso. Ret eo lakaat un tamm bihan-tre anezhañ war kornioù ar skeudenn evit izelaat ar glebor hag evit mirout d'ar paber da blegat.
- Paper rideoz (Glassine): Etre pep pajenn eo mat kaout ur follenn paper gwareziñ glassine. Ar paper-mañ, dilufr ha lamellet, a warez ar skeudennoù diouzh ar ruziadenn pa vez serret an albom hag a vir ouzh an emulsiñ da dremen eus an eil pajenn d'eben.
An aozadur kronologel hag an estetikoù
An aozañ luc'hskeudennoù komunion en un albom zo evel sevel un istor didorr. Ur framm kronologel a ro an tu da gompren red an deiz kentañ komunion hag ar santimant a zo tro-dro dezhañ. Kregiñ a reer gant skeudennoù ar prientidigezhioù: ar gwiskañ, an aozañ an dilhad komunion er gêr, ar sell kentañ er melezour. War-lerc'h e teu al lidoù en iliz pe er sal, m'eo ret lakaat ar pouez war ar mareoù pennañ.
Pa dresit layout pep pajenn, lezit plas da "goll" an daoulagad. N'eo ket mat lakaat re a skeudennoù war an un pajenn. Un urzh barzhoniel ha kempouez a implij "plas gwenn". Da skouer, lakaat ur skeudenn vras eus ar gomonialez war ar bajenn gleiz hag un nebeud skeudennoù bihanoc'h eus an holl familh war ar bajenn dehou. Krouiñ a ra se ur lusk dous evit an daoulagad hag a laka pep skeudenn da vezañ gwelet evit he zalvoudegezh hec'h-un.
Reolennoù mirerezh fizikel an albomoù
Goude bezañ echuet aozañ an albom, lec'hiadur e virerezh zo ur rann dermenel evit e badusted. Al luc'hskeudennoù a zo kizidik-tre d'an amgylchedd.
- Gwrezverc'h ha glebor: Ar gwellañ eo mirout an albom en ul lec'h ma vez ar wrez dindan 20°C hag ar glebor relativel etre 30% ha 50%. Ur glebor re uhel a c'hall krouiñ huanadenn pe fungi hag a zistruj an emulsiñ argant pe livek. Ur glebor re izel a c'hall lakaat ar paber hag ar skeudennoù da dryal ha da grakat. Tremenit hep mirout an albom er pod-ster pe er c'hav.
- Gouloù ha UV: Ar skinoù ultraviolent (UV) zo ur poezon evit ar pigmantoù liv. Mirout an albom serret en ur voest archivalek dorn-graet pe en ur c'huzhiadenn dindan skeud eo ar rann surañ evit mirout e livioù dibar.
- Aer glân: Gwareziñ an albom diouzh ar moger butun, diouzh ar keginerezh hag ar gazoù puzuilh a zo ur poent diazez. Se zo kaws eo gwelloc'h e virout en ur boest archivalek serr hag a grou ur mikro-amgylchedd stabil-tre.
