An dabletennoù-skaotañ a vez gwerzhet evel "hep kimiezh" a zenn o galloud eus elfennoù naturel ha melloù mineral evit naetaat al listri hep implijout fosfataoù pe klor. Evit kompren o efedusted er gegin e ranker studiañ an doreoù fizikel ha kimiek a dremen dindan ar ruzioù dour tomm e-kerzh ur c'helc'hiad gwalc'hiñ.
Ar gevrin "hep kimiezh": ur goulenn a dermenadur skiantel
E bed ar skiantoù n'eus netra hag a vefe "hep kimiezh", rak an dour e-unan ($H_2O$) pe ar soda a zo elfennoù kimiek termenet mat. Pa gomzer eus tabletennoù "ekologel" pe "hep kimiezh" evit ar mekanik-skaotañ, e taveer ouzh an doreoù ma vez erlec'hiet ar reizherien-gorre sintezek hag an elfennoù pétrogimiek gant danvezioù a orin plantel pe mineral. Ar pal eo krouiñ ur formulenn hag a c'haller divatranzañ dindan nebeut a amzer hep lezel roud ebet en dourioù lous hag er gwalc'hadur.
Er lec'h implijout klor evit gwennat ha distrujañ ar mikrobou, an dabletennoù ekologel a ra gant perkarbonat sodiom. Hemañ, pa zeu an dour da vezañ tommoc'h eget 50°C, a rann e karbonat sodiom hag e dour-oksigenet (peroksid hidrogen). An oksigen dieubet a vuka ar roudou te, kafe pe chug-frouezh dre un argerzh oksidañ naturel, hep droug ebet evit ar reizhiadoù dourañ na evit ar skinerien-dour.
An enzimoù hag ar sùrreizherien: elfennoù-naetaat a-vras
Evit disolvañ al lart hag ar proteinoù staget ouzh ar plateier, e tilaosk an dabletennoù ekologel daou rumm elfennoù pennañ: an enzimoù hag ar reizherien-gorre plantel. An enzimoù a zo katalizourien viobiel hag a droc'h ar molekulennoù lart ha strujus e tammoù bihanoc'h hag a c'hall bezañ douget gant an dour.
- An amilazoù: Ar re-mañ a dag ar starch hag ar glukoz (koashenn, patatez, pasta) evit o lakaat da vezañ soluble en dour.
- Ar proteazoù: Gwiadiñ a reont war ar proteinoù (vi, kig, laezh, ufer) evit o rannañ e peptidoù simploc'h da skubañ gant ar jet dour.
Goude m'eo bet rannet ar melloù molekulennoù gant an enzimoù, e tero an emulsorien pe ar reizherien-gorre plantel (alies tennet eus ar c'hoko pe ar gwinizh). Ar molekulennoù-mañ o deus un tu a gar an dour (hidrofil) hag un tu a gar al lart (lipofil). Lakaat a reont al lart da kemmeskañ gant an dour dindan stumm ur goulenn emulset, ar pezh a vir outañ a vont da bakañ adarre ouzh al listri e-kerzh ar gwalc'hadur.
Ar stourm ouzh ar galkedenn hag an dour kalet
Unan eus brasañ kudennoù ar mekanik-skaotañ eo kalsiom ha magneziom an dour, a c'hall krouiñ roudou gwenn (galkedenn) war ar gwer hag al listri koad. Er c'hoari hengounel e veze implijet fosfataoù evit bindañ ar melloù ionoù-mañ. Bremañ e vez erlec'hiet ar re-mañ gant sitrad sodiom, silikad sodiom ha zeolitenn.
Ar sitrad sodiom a rre al labou-mañ en ur feson dispar dre gelaouiñ an ionoù kalsiom en ur reizhiad chelatadur. Kement-mañ a denera an dour hag a aotre ar reizherien-gorre da labourat gant an efedusted uhelañ. Ar silikadoù, diouzh o zu, a wareg ar mekanik-skaotañ e-unan ouzh ar ruzder dre lakaat ur gwiskad dindan-gwere war ar metal hag ar gwer.
Penaos optimize an implij er gegin bemdez
Evit ma c'hallfe an dabletenn ekologel reiñ ar gwellañ disoc'h, ret eo doujañ da un nebeud reolennoù fizikel er gegin. Da gentañ, gwrezverk an dour a rank bezañ reizh: an enzimoù o deus ezhomm eus ur gwrezverk etre 45°C ha 55°C. Ma vez re domm an dour (da skouer, en ur c'helc'hiad dres a-raok 65°C hep amzer raggwalc'hiñ), e c'hall an enzimoù bezañ distrujet pe "denaturet" a-raok m'o defe graet o labour.
Da eil, ret eo mirout ur live pH kempouez. An dabletennoù-mañ a ra gant karbonat sodiom evit sevel ar pH d'al live alkaliek (tro-dro 9 pe 10), ar pezh a zo ret evit ma vefe saponifiet al lart hep ober droug d'al listri metal pe d'ar gwer delikat. Kemeskañ un tamm asid sitrek er c'helc'hiad gwalc'hiñ diwezhañ a zo ivez ur mennozh mat evit neutralize an elfennoù alkaliek ha krouiñ ur gwer skedus.
Goude se, dore ar mekanik eo ar pezh a gont. Pa vez lakaet an listri er mekanik, ret eo mirout tachenn evit ma c'hallo an dour skubañ pep rann eus ar plateier. Ur formulenn hep fosfat a gemer muioc'h a amzer evit ober he labour; setu perak e vez aliet implijout kelc'hiadoù hir pe kelc'hiadoù "Eco" e-lec'h ar programmoù prim 30 munutent, evit lezel d'ar biokimiezh an amzer da rannañ an aspedennoù lart en un doare klok.
