Skarzhañ ur saotr diwar ur gador-grec'h pe ur mataras hep dresañ ar gwiad a c'houlenn mestroni war ar gwrezverk hag ar sunerezh. Ur skubellerez-walc'hiñ dorn a brenn an disoc'h gwellañ pa vez implijet hervez reolennoù ar fizik hag ar gumi.
Ar fiñv fizikel: Penaos ez a an dour d'ar saotr
An doare ma vez skarzhet ar saotroù gant ur skubellerez-walc'hiñ dorn n'eo ket hepken un afer a glebiañ hag a frotañ. Ur c'hembodadur eo eus meur a broses fizikel: an dilaidigezh dre densesoc'h, ar c'habilarrelezh hag ar sunerezh dindan wasg. Pa vez strinket dour gant ur produ-gwalc'hiñ war ar gwiad, an dourenn a dreizh ar fibrennoù evit distagañ ar partikulennoù saotr. Al lamm sunañ uhel krouet gant keflusker ar mekanik a denn an dourenn-se prim, o herzel ouzh ar saotr da vont ledanoc'h pe da sankañ en deun eus ar gwiad.
Evit ar saotroù proteinel (evel ar gwad, al laezh pe ar goad), implijout dour gwan (dindan 30°C) zo rekis kuit d'ar proteinennoù koagulañ ha d'en em stagañ da vat ouzh ar fibrennoù. Ma 'z implijit dour tomm war ur saotr proteinel, ar proteinennoù a goagulo, o krouiñ liammoù kovalant gant ar polimerennoù naturel pe sintetek eus ar gwiad, ar pezh a rann an tennañ hogozik dibosubl goude. Evit ar saotroù druz pe an houlenn, dour tommoc'h (tro 40-50°C) a faboras an emulsañ, o lakaat an druzoni da dilaizañ aesoc'h dindan efed ar sunerezh.
Ar rak-prientiñ: Dilenn ar produ ha lezel da baouez
Ar fazi brasañ a c'haller ober eo kregiñ da sunañ raktal hep lezel ar c'himiadur da ober e labour. Pep saotr en deus ur framm molekulel disheñvel ha ret eo dibab ar produ hervez an doare-se:
- Saotroù trenk pe organek: Rekis eo implijout un dilaizher gant oksigen oberiant pe enzimoù a dorro ar chadennoù karbon. An oksigen a laka ar chromoforoù da goll o liv dre un dastroerezh oksidadur.
- Saotroù druz: Ur produ gant tensioaktivennoù kreñv a vo ret evit pakañ ar molekulennoù hidrofobek hag o krouiñ micellennoù dourennek da vezañ sunet aes gant ar mekanik.
Strinkit ar meskaj dour ha produ war-eeun war ar saotr hep glebiañ ar gwiad tro-dro betek re. Ar pal eo lakaat ar produ da dregerniñ e-pad 3 pe 5 munut. E-pad an amzer-se, al liammoù etre ar saotr hag ar gwiad a vez gwanaet. Diwallit membrañs dindan ar gwiad kuit dezhi da vezañ glebiet-lip, peogwir e c'hallfe krouiñ mofez pe tikoù gell war an uhelder goude ma sec'h al liamm spoum.
An teknik skarzhañ: Gwasg, krog ha fiñv an dorn
Goude an amzer paouez, implijit beg ar skubellerez-walc'hiñ. Evit ur skarzhañ efedus, ret eo lakaat beg ar mekanik en un ahel a 45 derez e-keñver ar gwiad. Kement-mañ a dbermet d'an aer dubeel tremen en ur sachañ an dourenn gant ar gwasg uhelañ posubl. Pouezit modereet war ar beg o vont eus diavaez ar saotr war-zu e greiz. Ar fiñv-se a vir ouzh ar saotr da ledanaat er fibrennoù sec'h tro-dro.
Grit tremenadennoù dous ha dizehan. Ma 'z eus saotroù kalet, gwasgit un tamm dour proptoc'h eus ar mekanik hag implijit ar broust dorn en ur frotañ gant fiñvoù kelc'hiek bihan. Chomit hep frotañ re greñv kuit d'ar fibrennoù da vezañ drailhet pe da sevel pikoù warno, dreist-holl ma 'z eo ar gwiad graet gant gloan pe poliester dous.
Ar c'hemisterg gwiadennel: Perak e chom tikoù dour?
Ar sunerezh n'eo ket hepken tennañ dour; krouiñ a ra ur c'hleizhenn dindan-wask a ddenn an aer a-dreuz fibrennoù ar gwiad. An aer-se a dremen dre toulloù ar beg o netaat ha o sevel ar fibrennoù flastret gant an implij. Pa glaskit tennañ ur saotr gant ur rann dorn e c'haller krouiñ un takad tro-dro dezhi a seblant gwennoc'h pe proptoc'h eget ar rannoù all eus ar sofa. Evit mirout ouzh an efed plakenn propl, ret eo glanaat un takad ledanoc'h tro-dro d'ar saotr, en ur lakaat ar sunerezh da vont war-grec'h betek kostoù pe linennoù koudur naturel ar gador.
Ar pezh a anver tik dour goude ar sec'hañ n'eo ket dour e gwirionez, met dilerc'hioù lart hag ur strollad mineralennoù bet silet eus deun ar spoum da c'horre ar gwiad e-pad ma oa o sec'hañ. Pa ya an dour da vurezh, e chom ar mineralennoù-se hag an dilerc'hioù sapoun war ar fibrennoù krec'h. Evit herzel ouzh an droug-se, ret eo ober ur rincañ resis ha glan gant dour distilet pe dour dous-tre, en ur implijout ar skubellerez evit sunañ kement banne dour a chom.
Ar frotadenn ziwezhañ hag ar sec'hañ evit evitañ ar rundennoù
An tikoù gell pe ar rundennoù dour goude al labour a ddeu eus ur sec'hañ re bilpas pe eus dilerc'hiou produ-gwalc'hiñ chomet er gwiad. Evit kement-mañ, ar pazenn dilaizañ ha rincañ a zo elfennoù alc'hwez:
- Ar rincañ: Strinkit dour klan hep produ ebet war ar rann bet glanaet ha sunit anezhañ raktal. Kement-mañ a denn an dilerc'hioù sapoun a c'hallfe dedennañ ar poultrenn goude dre o ferzhioù elektrostatikek hag igroskopikek.
- Ar sunañ sec'h: Grit tremenadennoù diwezhañ hep strinkaat dour ebet. Pouezit mat war ar beg ha dilesit pa welit n'eus dour ebet ken o tont er san sunañ gwelus. Kement-mañ a aesa ar sec'hañ dre ar c'habilarrelezh naturel.
Lezit ar gell pe ar gador da sec'hañ en ul lec'h mat e aerañ e-pad 12 eurvezh d'an nebeutañ. Evit buanaat ar sec'hañ, chomit hep lakaat ur mammenn dommder eeun warni, peogwir e c'hallfe krouiñ dformadurioù war ar fibrennoù sintetek pe lakaat tikoù rous da zont war wel dre un dastroerezh termek.
