Pa zev ar boued e-barzh ur badell pe ur gaoter e c'hoarvez ur gemmañs chimik dindan levezon ar wrez uhel, o krouiñ ur gwiskad karbon kalet hag ur c'hwezh moged dregontel. Evit naetaat an ardivink-se hep distrujañ an danvez anezhañ e rager implijout pennaennoù ar fizik hag ar c'himiezh kentoc'h eget nerzh an divrec'h hepken.
Ar c'himiezh a-dreñv ar saotradur: perak e peg ar c'harbon?
Kaoz zo eus karbonizadur pa vez zevet ar glukid hag ar broteinenn gantib ar boued. Dindan gwrez vras, ar molekulennoù organek a goll o dour hag o hidrojen, o lezel war o lerc'h ur ratiñv fetis ha du. Ar ratiñv-se a liamm kreñv ouzh gorre ar metal, dreist-holl ouzh an dir dilampr (inox). Evit terriñ al liammoù polimer-se ez eo red implijout an hidrolizenn, da lavarout eo lakaat an dour hag an elfennoù alkailek pe drenk da rannañ ar molekulennoù karbonet-se.
An dizolvadur dre alkali: implij ar bikarbonat sodiom
Ar bikarbonat sodiom (pe hidrogenokarbonat sodiom) zo ur bazenn skañv hag a zo dispar evit digevrañ an elfennoù organek zevet. Dre greskiñ pH an dour e teu ar bikarbonat da saonenniñ ar grasoù hag ar proteinennoù, ar pezh a rann anezho diouzh gorre ar gaoter.
- An doare d'ober: Skuilhit ur gwiskad mat a vikarbonat sodiom war strad ar badell dret-se. Adstagit dour a-walc'h evit goleiñ ar saotradur.
- Ar wrez evel katalizour: Lakaat an dour da virviñ e-pad dek pe pemzek munutenn. Ar wrez uhel a gresk tizh an daskreizhadenn chimik. Ar c'hargas gaz karbonik (CO2) a grog da zont er-maez dindan stumm briantennigoù, ar pezh a sikour da zistagañ ar renerien dindan an mechanik.
- Al levezon: Goude lezel ar meskaj da yenaat e teuio ar renerien zu da vezañ gwakoc'h-gwakañ, aes da skubañ gant ur goustur koad pe ur skubellenn dener.
An trenkennadur: implij an drenkenn sitrek pe ar gwinegr gwenn
Ma chom ratiñv goude an trement gant ar bikarbonat, e c'heller implijout un trenkenn evel an drenkenn sitrek (a gaver e-barzh ar sitroñs) pe an drenkenn asetikek (a gaver er gwinegr). An trenkennoù-se a flemmo ar mineralioù hag ar liammoù metal-karbon na c'hellent ket bezañ distaget gant ur bazenn.
Gwall-bouezus eo evelato chom hep meskañ ar bikarbonat hag ar gwinegr war un dro en un doare dillo, rak an daskreizhadenn trenk-bazenn a neutralize an div elfenn, o krouiñ dour, salm hag acetat sodiom divrud. Ret eo ober an eil trement goude egile: da gentañ an trement alkailek, naetaat, ha goude-se an trement trenk.
Sgrogit gant skuilhañ gwinegr gwenn glan war al lec'hioù duet. Lakaat da virviñ ur pennad, ha goude-se frotañ gant ur sponjennoù na drafat ket ar gorre.
Skarzhañ c'hwezh ar moged ouzh ar metal hag ar gegin
Ar c'hwezh dregontel a zeu eus an aerosoloù hag ar gazoù sulfurik lakaet da flaerian e-pad ar loskadur. Ar gazoù-se a c'hell bezañ fiksmet e porioù mikroseg ratiñv ar metal hag an amezegiezh.
Penaos ober e-barzh ar badell:
Goude bezañ naetaet ar gaoter, e c'hell c'hwezh ar moged chom stag outi dillo. Evit neutralizañ an dra-se e c'heller ober gant ar c'hlaou-tan bev (carbon active) pe adarre lakaat dour da virviñ gant gwalc'hadennoù a sitroñs fresk. An aidoù-glaou a vo elfennoù digevrañ ar c'hwezhioù o fikañ ar molekulennoù sulfurik.
Penaos skarzhañ ar c'hwezh er gegin:
Evit aeradurezh ar gegin, e-lec'h masklañ ar c'hwezh gant rousioù sintezek, eo gwelloc'h implijout ur skurbellenn c'hwezh a-fed fizik. Ur skasell vras a vikarbonat sodiom sec'h lakaet war an daol a sugno ar molekulennoù aerolizet. Ur veskadenn dour ha gwinegr lakaet da virviñ en ur gaoter all hep golo a sikouro da dapañ ha da neutralizañ ar c'hwezhioù trenk-bazenn lakaet en aer gant ar moged.
Kuzulioù evit mirout ouzh an distruj ar metal
Pa naetaer ur gaoter e ranked atav diwall ouzh natur ar metal. An dir (inox) a zo galloudeg-tre, met ar gousturioù metalek pe an dornennoù piker a c'hell rishañ ar gorre, o krouiñ brizhennoù lec'h ma pego ar boued kalz aesoc'h ar wech kentañ. Evit ar podoù alu, arabat implijout soda kaustik pe trenkennoù kreñv e-pad pell rak an aluminiom a daskreizh dillo ganto o krouiñ gazoù hidrogen dañjerus hag o tistrujañ ar gorre dillo. Un naetaat dous ha kimiek eo an diskoulm gwellañ atav.
Setu ur roll-naetaat prim evit heuliañ an urzh chimik gwellañ:
- 1. Digarbonizadur alkailek: Virviñ dour ha bikarbonat sodiom e-pad 15 munutenn evit gwanaat ar polimerioù.
- 2. Mekanik dous: Frotañ gant ur sponjenn ha koad evit skarzhañ ar glerennoù douset.
- 3. Neutralizadur trenk: Gwinegr pe sitroñs evit terriñ al liammoù metal-karbon diwezhañ ha skarzhañ ar ratiñv gwenn.
- 4. Neutralizañ ar c'hwezh: Aeradur ha bikarbonat sec'h evit fiksmet an aerosoloù c'hwezhus.
