Naetaat un ardivink bara-chaok a c'houlenn aketandod ha gouiziegezh war an danvezioù. Pa vez drailhet bara sec'h, ar rannoùigoù starch ha gluten a c'hell stankañ toullouigoù ar grur ha krouiñ ur gwiskad kalet lakaet diaes da dennañ gant dour hepken. C'hoari gant ar fizik hag ar gimiad dous eo an diskoulm gwellañ evit naetaat hep damant d'ar metal.
Perak e peg ar bara ouzh ar metal? Un tamm fizik-danvezioù
Gwelet e vez alies e peg ar poultr bara ouzh lavnoù an ardivink evel pa vije simant. Kement-se a zeu eus framm ar gludenn (gluten) hag ar starch a gaver er bara. Pa vez frotet ar bara sec'h ouzh ar grur, ar friction a grou gwrez. Ar wrez-se, memes ma 'z eo izel, a c'hell digeriñ molekulennoù starch a-bep-asambles gant ar glebor a chom e diabarzh ar bara (rak zoken ar bara sec'hañ en deus atav un dregantad bihan a glebor, war-dro dek dre gant d'an aliesañ). Ar reaktadenn-se a grou ur mikro-gwiskad pegus hag a beg ouzh roughness ar metal. Pa fell deoc'h naetaat an ardivink, ret eo rannañ ar liammoù kimiek-se hep koazhañ ar metal e-unan.
Gwirioù ar fizik hag ar gimiad evit mirout ouzh ar mergl
An darn vrasañ eus ar milinoù-bara a vez fardet gant dir pe houarn teuz. Pa vez lakaet an metaloù-se e darempred gant dour hag aer, e tispak ur reaktadenn echedu: an oksidadenn, pe ar mergl. Evit izelaat ar riskr-se, eo daved rannañ an argerzh naetaat e div lodenn: ar sec'hañ mechanikel a-sec'h hag al lakaat e dour e-pad un amzer berr-tre.
Ar starch a zo ur polimer glukoz na dizeul ket aes en dour yen. Pa vez tommet an dour (war-dro daou-ugent derez), e krog ar starch da goll e framm kristalek, ar pezh a rann anezhañ aesoc'h. Koulskoude, arabat eo implijout dour bervet rak krouiñ a rafe ur seurt peg pe glud starch a vije kalz diaesoc'h da dennañ goude-se eus toulloù ar mekanik.
Ar brossañ a-sec'h: ar pazenn gentañ ret
A-raok lakaat an tamm dour bihanañ, eo ret implijout nerzh mechanikel a-sec'h. Kemerit ur vros-bikoù dindan ruster kreñv pe ur bros-dent koad gozh hag a zo sec'h-mat. Skubit holl rannoù an ardivink dindan an holl gornioù. Ar pal a zo skarzhañ kement poultrenn bara hag a c'hellfe treiñ da bpeg pa vo lakaet dour warni. Ma 'z eus tammoù kalet o stankañ an toulloù, implijit ur goustilh koad pe ur spilhenn evit o digeriñ hep skrabañ ar c'hlom metalek.
Al lakaat e dour klouar ha mekanikerezh ar saponikaat
Goude ar brossañ kentañ, prientit ur gibellad gant dour klouar ha sodenn-gann (pe sodium karbonat) diluadus. Ar sodenn-gann a zo un agent alkalegek gwan a sikour da zizoleiñ ar gludenn hag al livoù druz a c'hell dont eus ar bara (dreist-holl ma oa linoù pe sezam e-barzh). Trempit rannoù an ardivink e-pad pemp munutenn d'ar muiañ.
- Implijit ur sponj nann-abrasiv evit frotañ pinelloù ar grur o heuliañ roud ar lavnoù.
- Na implijit biskoat sponjoù houarn garv rak krouiñ a reont skrabadoù war ar gwarez metalek, ar pezh a greskfe ar riskroù merglañ goude-se.
- Gwalcit gant dour klan ha tomm d'ober d'ar rannoùigoù starch ha d'ar sodenn gozh mont kuit da vat.
Glanadurezh ha desinfektiñ gant trenkennoù dous
A-wechoù e chom c'hwezh ar bara kozh pe hini an druzoni e-barzh an ardivink. Evit skarzhañ ar c'hwezhioù-se hep distrujañ ar c'hrom pe an dir, e c'heller implijout trenkenn sitrek diluet-tre. An drenkenn sitrek a zo un trenkenn a-orin naturel a sikour da zizober an dregantadoù kalker hag an druzoni o tont eus ar bara. Prientit ur meskad gant ul loaiad trenkenn sitrek e-barzh ur litrad dour klouar. Trempit al lodennoù e-pad teir munutenn hepken, rak an drenkenn a c'hellfe tagañ ar gwarez zink pe tin ma vez laosket re bell e-barzh. Gwalcit raktal gant dour klan ha tomm.
Ar sec'hañ termek: an diskoulm nemetañ ouzh an oksidadenn
Ar sec'hañ gant ur serviedenn n'eo ket trawalc'h evit an ardivinkoù-malañ. Chom a ra atav dour dindan ar skroudoù pe er c'hornioù strisad. Evit bezañ sur e vo krubuilhet an dour a-bezh, eo ret implijout ar fizik termek. Goude bezañ diveret ar muiañ posubl gant ur serviedenn goton, lakait rannoù am ardivink e-barzh ur forn tommet d'ur gwrezverk izel (war-dro hanter-kant derez) e-pad dek munutenn. Ar wrez-se a lakay an dour da dapu e-barzh an holl gornioù kuzh hep distreiñ framm ar metal. Ma n'oc'h ket evit implijout ur forn, ur sec'her-blev gant aer tomm a raio al labour e-pad un nebeud munutennoù.
Kuzulioù mirout ha gwareziñ
Ur wech sec'h-mat holl lodennoù an ardivink, e c'hellit gwareziñ ar metal ouzh an oksigen hag an implij da zont. Implijit ur berad eoul kegin (evel eoul rza pe eoul tro-heol) war ur garetenn goton ha frotit lodennoù an ardivink ganti. Ar gwiskad eoul fin-se a grouay ur goas dindan an aer, o virout ouzh ar mergl da gregiñ er metal e-pad ar mizioù ma vo miret en ur c'hombod sec'h.
