Ur binveg daou-en-unan, a sugn hag a walch war un dro, a c'hell kemmañ penn-da-benn ho rutiñ pemdeziek evit naetaat al leurioù kaled. Dre gendeuziñ an div wezh-mañ e vez espernet amzer, met ret eo meizañ mat ar mekanikoù fizikel ha kimiek a zo dindan an netaat-se evit mirout ouzh an danvezioù da vezañ damajet ha lakaat ar reizhiad da badout pelloc'h.
Mont en-dro fizikel ar sujañ hag ar glebiañ d'an unpoent
An netaat hengounel a c'houlenn daou brantad disheñvel: da gentañ e vez sunet ar poultr sec'h, ha goude-se e vez lakaet an dour hag al lestr-gwalchiñ da dremen. Pa implijer ur suner-gwalcher en unan, an div oberiadenn-se a c'hoarvez tost d'an unpoent, met en un urzh resis-tre dindan ar c'horf-binveg. Ar poultr hag ar rannigoù kaled a vez sunet da gentañ gant un tennadurezh goullo kreñv a-raok na zeufe ar ruilhenn gleb da dremen. Ma vefe glebiet ar poultr a-raok bezañ sunet, e vefe krouet ur seurt fank a netafe fall ar gorread hag a lakafe al lorgnez da rishañ e-barzh rantoù al leur.
An eil brantad fizikel pouezus eo an dastaolerezh kapilarer hag ar sujañ dour lous. Ar ruilhenn a zo dindan ar binveg a vez glebiet ingal gant dour prop hag ur michendur arbennik. Pa dro ar ruilhenn-se, e tilec'h al lorgnez dre frotañ ha dre wasg. Diouzhtu war-lerc'h, ur reizhiad sujañ all a rish an dour lous kuit war-zu ur micher-rekipe disheñvel. Ar furch-se d'an dour lous eo an alc'hwez evit kaout ul leur dizañjer ha hep roudoù gwenn, rak an dour lous n'en em sec'h ket war al leur met a vez tennet kuit da vat.
Kimiezh an netaat: An dour, ar wrez hag ar surfezerien
An dour a-unan n'eo ket a-walc'h evit rishañ an nastroù koarek pe glaoarek a vez kavet war al leurioù kaled pemdez. Ret eo lakaat e-barzh an dour-se elfennoù kimiek hag a cheñch perzhioù an dour e-unan. An delioù-gwalchiñ a zle kregiñ e-barzh ar molekulennoù lorgnez d'o distagañ diouzh al leur. Evit se e vez implijet surfezerien (pe asantourien-gorread) nann-ionek. Ar molekulennoù-se o deus ur penn hidrofobek (a gar ar graas) hag ur penn hidrofilek (a gar an dour). Dre se e teuont a-benn da bakañ an nastroù druz ha d'o lakaat d'en em rishañ e-barzh an dour sunet.
Ar wrez a c'hoari ur perzh bras ivez. Implijout dour klouar (war-dro thirty pe forty derez Celsius) a aesa gwanadur an nastroù druz hep damajiñ ar mekanik pe al leurioù miltamm. An dour re domm a c'hellfe lakaat an dornelloù plastik d'en em zifurmañ pe kregiñ e-barzh gwernisoù ar c'hoad hag o gwanaat d'an hir dermen. Gwelloc'h eo chom hep implijout dour bervet.
Diwall diouzh ar glebor war al leurioù koad ha koad-stroll
Al leurioù koad naturel hag al leurioù koad-stroll (laminad) a zo kizidik-tre ouzh an dour. Ar koad a zo un danvez bevegus hag a c'hell absorbsiñ an dour dre gapilaregezh. Ma chom dour e-pad re bell war al leur, e teuio ar c'hoad d'en em huziñ, ar pezh a dornio an unvantez hag a lakaio ar c'hornioù da sevel.
Ar suner-gwalcher a zo un diskoulm gwelloc'h evit ar gwalchiñ gant ur spoueenn hengounel peogwir e reizha ar c'hementad dour skignet hag e sun an dour lous kerkent ha lakaet. Koulskoude, ret eo dibab ur rannad glebiañ dous-tre evit al leurioù koad. Teknik an tremen a zo pouezus ivez: ret eo tremen atav heuliet linenn ar vein pe rantoù ar c'hoad evit mirout ouzh an dour d'en em sankañ e-barzh ar rantoù diskuilh.
Tepadoù pleustrek evit ur rutiñ pemdeziek dizañjer
Evit ma kendalc'hfe ho suner-gwalcher da vezañ efedus hep krouiñ c'hwezhioù fall na bakteri, e ranker heuliañ un nebeud reolennoù evit e gempenn:
- Goullonderiñ an dour lous diouzhtu: Chom hep lezel an dour lous e-barzh ar micher-rekipe goude pep netaat. Ar mikroboù hag an dregas a gresk buan-tre e-barzh an endro kloz-se.
- Sec'hañ ar ruilhenn: Distagañ ar ruilhenn c'hwalchiñ ha lezel anezhi da sec'hañ en un lec'h aeraouet mat evit mirout ouzh ar mofet d'en em stummañ.
- Dibab an dour reizh: Implijout dour glân hep kalker ma c'heller, evit mirout ouzh ar rannigoù sujañ da vezañ stanket d'an hir dermen.
Dre gompren ar reolennoù fizikel-mañ ha dre gempenn mat ar benveg e c'heller kaout leurioù kaled kempenn ha dizañjer e-pad bloavezhioù, hep koll amzer hag en ur virout perzhioù kaer pep danvez.
