Gant an amzer e c'hall an dour kalet kargañ toulloù-aezhenn ha diabarzh ho houarn-ferriñ gant ur gwiskad dindan anv lier pe raz (karbonat kalkiom). Evit kement-se eo ret implijout un dilastrer azas hep krignat ar pladennoù metalek nag ar jontoù diabarzh, ar pezh a c'houlenn kompren mat ar c'himiezh hag an teknikoù gwalc'hiñ.
Kimiezh al lier ha penaos gishañ anezhañ
An dour a zeu eus ar c'hruched a vez karget a ionoù kalkiom ($Ca^{2+}$) ha magnezioù ($Mg^{2+}$). Pa vez tommet an dour-se e-barzh reizhiad an houarn-ferriñ, e c'hoarvez un dazredenn gimiek a dro an hidrogenokarbonat da garbonat kalkiom ($CaCO_3$), ur solutenn kalet ha rous rous. Evit divontañ ar c'halkar-se eo ret implijout un drenkenn a reaglas gant ar c'hkarbonat evit krouiñ rannoù soluble en dour ha gaoz karbonik ($CO_2$).
Koulskoude, n'eo ket kement trenkenn a zo mat da implijout. An drenkenn asetek (a gaver er gwinegr gwenn) a zo efedus-tre, met gwall gadarn eo evit ar jontoù kaoutchoug ha lodennoù plastik zo dindan an houarn. Pa vez tommet, e c'hall an drenkenn asetek kreñv krignat an aluminiom diabarzh ivez. Setu perak e vez erbedet muioc'h implijout an drenkenn sitrek pe an drenkenn sulfamek, hag a zo dousoc'h evit ar lodennoù metalek tra ma tiskargont ar c'halkar gant an hevelep efedusted.
Dibab an dilastrer hervez danvez ar bladenn
Pladenn an houarn-ferriñ (an dachenn vetalek a lakaer war an dilhad) a c'hall bezañ graet gant meur a zanvez, hag pep hini anezho en deus ur sentidigezh disheñvel ouzh an dazreerioù kimiek:
- An aluminiom: An danvez-mañ eo an hini kizidikañ d'ar gwasgadur kimiek. An trenkennoù kreñv meurbet a c'hall toullañ ar metal-mañ dre an oksidadur. Evit an aluminiom e ranker implijout dilastrerien dous-tre, diazezet war an drenkenn sitrek daved ur c'hementad bihan, ha gwalc'hiñ raktal goude.
- An dir didaer (acier inoxydable): Kaletoc'h eo eget an aluminiom, met e gwarez a c'hall bezañ gwanaet gant trenkennoù halogenet (evel an drenkenn dourgel, da skouer, ar pezh na ranker implijout morse). Gwelloc'h eo implijout trenkenn sulfamek evit hemañ.
- Ar c'heramik hag ar gwiskadoù dorgid: Ar pladennoù-mañ a zo gwarezet gant ur gwiskad gwerel pe silikon. Kizidik-tre int ouzh ar skrabadegoù fizikel. Evit ar re-mañ e ranker mirout a frotal gant kement tra kalet a zo, ha dizarbenn an dilastruñ dre un trenkenn diluet ha nann-krignas.
An teknik d'en ober hep gwastañ ar benveg
Hervez fizik an termodinamik, gwrez an dour a gresk tizh an dazredenn gimiek etre an drenkenn hag al lier. Pa vez re domm an houarn-ferriñ, e c'hall an dazredenn bezañ re feuls, hag an aezhennoù asid a c'hall krignat ar c'havel-aezhenn hag an toulloù-bannah raktal. Setu an urzh pleustrek da heuliañ:
Da gentañ, prientiñ un diskoulm diluet (da skouer, 20 gram a drenkenn sitrek evit ur litrad dour dous pe didangenezet). Chom hep tommañ an houarn d'ar muiañ posubl e-pad an dizarbennadenn gentañ. Lakaat an diskoulm-se er mirour-dour pa vez an houarn yen pe klouar.
Da eil, lezel an diskoulm da labourat e-pad un tregont munutenn bennak hep lakaat ar benveg dindan rann-tommañ. Kement-mañ a gav amzer da deuziñ al lier dousik-dousik. Pa vez echu an amzer-se, tommañ an houarn d'ur gwrezvark etre (live an aezhenn) ha lakaat an aezhenn da zont er-maez dremm-ouzh-dremm war ur ragenn lien na vez ket implijet ken, evit skarzhañ ar rannoù kalkar rousizet.
Da drede, ha kement-mañ eo ar pazenn bouezusañ: gwalc'hiñ ar mirour-dour div pe deir gwech gant dour pur (dour distilet pe dour dous) evit dilemel pep roud asid. Ma chom asid diabarzh, e kendalc'ho da grignat ar metal zoken pa vo an houarn war e repoz.
Dizarbenn al lier evit an amzer da zont
An doare gwellañ da ziwall an houarn-ferriñ eo mirout ouzh al lier da sevel. Implijout dour distilet glan a c'hall a-wechoù bezañ un droug evit lodennoù metalek zo (an dour distilet, hep ion ebet, a glask tennañ ionoju diwar ar metal, ar pezh a c'hall krouiñ krog-rouz). Setu perak eo gwelloc'h implijout ur meskaj hanter-ouzh-hanter etre dour ar c'hruched hag dour didangenezet. Kement-mañ a asur ur live mineralennoù izel a-walc'h evit mirout ouzh al lier hep gwanaat strus an houarn-ferriñ.
