Gant ar ganerioù aezhenn a-vicher e c'haller kemmañ ar feriñ er gêr a-feson. Dre implijout aezhenn dindan wask e teuer a-benn da dristat hag da reizhañ kerdin an dilhad kalz primoc'h ha hep o lakaat e riskl da vezañ devet.
Fizik an aezhenn hag ar rannoù dilhad
Evit megat petra a c'hoarvez pa vez lakaet aezhenn war un tamm danvez, e rader war ar mikrofizik. An dilhad a zo graet gant kerdin naturel (evel ar c'hotoñs pe al lin) pe gant kerdin sintezek. Ar c'herdin-se a vez dalc'het strollet gant liammoù hidrogen etre o molekulennoù. Pa vez boret an danvez gant ar sec'hor, e vez liammet ar c'herdin en un doare kofet pe roufennet.
An aezhenn dour, dre he gwrezverk uhel (gant dourenn gazierek tro-dro da 100°C pe muioc'h), a zeu a-benn da raskañ al liammoù hidrogen-se buan-tre. Dre ma tosa molekulennoù dour e-barzh kreiz ar c'herdin e teu an danvez da vezañ moust ha helavar. Ur wech distandilet ar c'herdin, pouez ar fer hag ar gwrezverk a laka anezho da vont war-eeun en-dro. Pa dremen an aezhenn hag pa zeu an danvez da vezañ sec'h ha dous adarre, e vez krouet liammoù hidrogen nevez, en un doare plaen ha lintr.
Ar ganerioù aezhenn e-keñver ar fererioù hengounel
Ur ferer klasel a brodu aezhenn dre skulañ dour war ur blakenn domm e-barzh ar fer e-unan. Ral a wech e teu an aezhenn-se da vezañ dindan wask, ar pezh a vir outi da vont don e-barzh an dilhad doun. Ar ganerioù aezhenn (pe porzhioù aezhenn) o deus ur founilh dour distag hag a brodu aezhenn e-barzh ur dornerez dindan ur wask uhel (alies etre 4 ha 8 bar).
- Ar wask e barioù: Ur wask uhel a ro an tu d'an aezhenn da dreuziñ meur a wiskad dilhad war un dro, pe da dremen dre zanvezioù tew evel al lin pe an denim hep striv ebet.
- Ar froud aezhenn dizehan: Lakaet e vez an aezhenn da zont er-maez dizehan (alies ouzhpenn 120 g/munut), ar pezh a ginnig ur moustadur unvan ha prim.
- Ur fer skañvoc'h: Dre ma n'eus ket dour e-barzh ar fer e-unan, ez eo kalz skañvoc'h ar benveg e dorn an implijer, ar pezh a vihana ar skuizhder war an arzorn hag ar skoaz.
Teknokoù feriñ hervez an danvezioù
N'eus ket un doare hepken da feriñ kement tra a zo er gêr. Rekis eo kemmañ ar gwrezverk hag ar c'hementad aezhenn hervez natur ar c'herdin:
Ar c'hotoñs hag al lin a c'houlenn ur wrez uhel hag ur c'hementad bras a aezhenn. Gant al lin, da skouer, e c'haller implijout ar ganer aezhenn d'he uhelañ, rak ar c'herdin selluloz a zo moust-tre dindan wask ruz hag aezhenn doues. Gwelloc'h eo feriñ anezho pa vezont un tammig moust c'hoazh.
Ar gloan hag ar seiz a zo herradoc'h. Rekis eo implijout ur gwrezverk etre (pe izel evit ar seiz) hag lakaat an aezhenn da dremen hep pouezañ re war an danvez. Implijout ur c'hroasell pe ur gwiad gwareziñ a vir ouzh ar seiz da vezañ lintr pe devet.
An dilhad sintezek (polyester, poliamid) a dremen dindan ur wrezverk izel-tre. Kerdin plastik int, hag a c'hell teuziñ ma vez re domm ar fer. Evit ar re-mañ, ur strinkad aezhenn skañv hag a-bell a zo a-walc'h alies evit tennañ ar roufennoù hep lakaat plakennoù ar fer e darempred eeun gant an danvez.
Reolennoù a-fet urzhiata hag obererezh
Evit kaout an disoc'h gwellañ gant ur porzh aezhenn, e tleer heuliañ un urzh resis e-pad al labour:
- Kregiñ gant ar re denerañ: Krogit gant an dilhad a c'houlenn ar gwrezverk izelañ (sintezek) ha dait war-raok tamm-ha-tamm war-du ar re dorretoc'h (kotoñs, lin) evit dizarbennt an amzer da yenaat ar fer.
- Geriadur ar fiñvoù: Fiñvit ar fer atav da-heul linennoù ar c'herdin (a-serzh pe a-led) ha morse en un doare kelc'hiek, rak kement-se a c'hell kofañ hag astenn an danvez e-maez e stumm kentañ.
- Implijout an aezhenn serzh: Gallout a rit feriñ dilhad war o sakoù dre implijout ar porzh aezhenn en un doare serzh. Tremenit ar fer un nebeud santimetradoù diouzh an danvez en ur gas strinkadoù aezhenn dizehan.
- Sutadur ha sec'hadur: Goude bezañ lakaet an aezhenn, dait un eil gwech gant ar fer hep aezhenn kuit da sec'hañ an dour chomet en danvez. Kement-se a vir ouzh ar roufennoù d'en em stummañ adarre dioustu.
Gwareziñ ar benveg ouzh ar raz
Al liamm pennañ etre an dour hag an aezhenn eo ar raz (kalkar). Pa vez lakaet an dour da virviñ e-barzh ar ganer, e chom ar mineraloù e-barzh ar c'hoaldur. Gant an amzer, e c'hell ar raz-se stankañ toulloù ar blakenn feriñ ha digreskiñ efedusted ar c'hinnig aezhenn. Evit gwareziñ ar porzh aezhenn, e tleer netaat ar reizhiad dindan-raz ingal pe implijout dour distillat mesket gant dour an ti-kêr (en ur feur 50/50 alies, hervez kuzulioù ar farder). Arabat eo implijout dour flaeriet pe goustus evel hini ar sec'herioù-dilhad, rak dilerc'hioù kimiek a c'hallfe bezañ e-barzh hag a ruzfe an danvezioù.
