Ur wizer-dilhad gwenn en ur porzh-degemer sklaer a zegas ur santimant a frankiz hag a nusted, met herzel ouzh ar loustoni hag ar ruster a c'houlenn anaout an traoui' a-fet fizik ha kimiezh an danvezio'. Evit mirout ouzh an takado' louet ha ruster war an dachenn-ma% eo ret implijout teknikelezhio' resis ha kempenn reoliek hep gwasat an urzhaj.
Fizik ar ranno'igo' poultrenn ha karg elektrostatek
Ar reizhiad fizikel a gaozeer diwar he fenn ama' a zo liammet ouzh ar gargo' elektrostatek. Al liv gwenn, dreist-holl pa vez lakaet war ur gorre lintr pe blastified, a sach ar poultrenn dre nerzhio' Coulomb. Ur wizer-dilhad e koad lakaet war-raok gant ul liv gwenn akrilik pe ur golead rousin e-giz an epoksi a c'hall karga' evel ur c'hondensator pa vez ruzet an dilhad outa'. Ar frotadur-se a grou un diforc'h potencial elektrek hag a sach ar poultrenn hag an neudenno' a zo en aer.
Evit digarga' ar gorre-se, eo dleet implijout gwalc'hadenno' gant danvezio' enep-statik naturel. Un dilhad koton glebiet un tamm gant dour distilhet hag un nebeud takenno' gliserin a c'hall distruja' ar c'harg-se hep gwasat al liv. Ar glerisenn a grou ur gwiskad mikroskopik hag a vir ouzh ar poultrenn a fiksi' war ar gorre gwenn.
Goude m'eo bet naetaet ar wizer-dilhad gant ar meskad dour-gliserin, e vez krouet ur speurenn nann-polarizet. Al liammo' hidrogen etre molekulenno' ar glicerin hag ar vapor dour a gergel un rannskrid stabil war gorre al liv. Dre-se, ar gargo' he'nvel-viha' a gav un hent d'en em strewi', pezh a vir ouzh ar poultrenn (a zo karget pozitivek d'an aliesa' dre frotadur an aer) a fiksi' hag a chom stag. Kement-ma' zo un doare efedus-tre da virout nuster al liv gwenn hep ober gant dilenno' alkolek a c'hallfe gwasat ar polimer gwenn.
Kimiezh al loustoni denel ha treuzkas an lipido'
P'en em gav an dud er porzh-degemer, e vez stoket ar wizer-dilhad gant an daouarn pe gant dilhad gleb. An daouarn a ginnig lipido' hag ur strollad drenko' gaoz (sebum) hag a c'hall melenaat al liv gwenn dindan efed ar goullo hag an aer. Al liv melen-se a zeu eus oksidasion al lipido' war al lentr.
Evit sklerijenna' ha diontelat al lipido'-se hep distruja' al liv akrilik pe ar polifasadenno', eo ret implijout un dilennad a-feson. Ar saon-potash pe ar saon-du liestezek a zo dizaon rak o fir ranno' lipofilik a stag ouzh al loustoni gras hag o zailho' hidrofilik a aotre d'an dour kas anezho kuit dindan un davezad gwalc'hi' moust. Ret eo dizaoni' an dour dindan 30%C rak an dour tomm a c'hall lakaat ar polymers al liv da goll o c'hevanded, pezh a aotrefe d'al loustoni mont donoc'h en o framm.
Ouzhpenn-se, p'en em gav an oksidasion, e c'hoarvez ur c'hemmask dindan efed ar skino' UV. Ar skino'-se a zorr al liammo' karbon-karbon en un doare radikalel. Evit tala' ouzh ar proses-se, eo mat dibab ul lec'h d'ar wizer-dilhad e-lec'h ma n'ema' ket dindan skino' eeun an heol, pe d'an nebeuta' lakaat ur golo gwarezi' dous. Ar saon-du, o veza' un saponifikadur oleiko' naturel, a lez ur gwiskad mikro-olek moan-tre goude beza' dilaosket hag a c'hall absorbi' un darn eus ar skino' UV-se hep gwasat dremm al liv.
Mekanik ar ruziadur hag an difenno' fizik
Pep gwech ma vez lakaet ur c'hloastr pe ur jupenn war ur c'hrog e koad gwenn, e vez un efed ruziadur mekanikel. An dra-se a c'hall kroui' rastro' gris pe du, dreist-holl ma vez metal pe dornello' war an dilhad. Ar rastro'-se n'int ket loustoni hepken met tammo' bihan-tre a vetal pe a zeverad graet gant ar ruziadur.
An diskoulm fizik a ginnig an davezad "kemperiadur ar c'hrog". Implijout krogigo' goloet gant danvezio' dous evel ar feutr pe al ledr naturel a vir ouzh ar stokad rust etre ar metal hag al liv gwenn. Ouzhpenn-se, kempenn pep krog a-raok lakaat an dilhad o ruzia' gant ur lusk rerek, o tilezel ar mekaniko' frotat kre'nv, a zifenn al liv diouzh ar rastro' mekanikel-se. Pa c'hoarvez ur rastr gris, n'eo ket dleet frotat gant kre'nvder pe implijout polvrogado' abrasive (evel ar c'halk) rak kroui' a rafent muioc'h a rastro' c'hoazh, o tistruja' al lentr. Un davezad dous gant dour ha bikarbonat sodiom a c'hall tenna' ar rastro'-se hep daskor al liv.
Ur reizhiad urzhia' diazezet war ar mas fizik
Ur wizer-dilhad gwenn a goll e nuster buan ma vez lakaet re a zilhad warn'a'. N'eo ket hepken ur goust a-fet gwelet, met ur gudenn a densder hag a drec'h. Pa vez berniet an dilhad, e vez bihanoc'h ar c'helc'hiadur aer, pezh a aotre d'an humidegezh en em stalia' etre ar saeou. An dra-se a c'hall kroui' mikro-lestrado' mofet.
Evit mirout ouzh ar bernia'-se, eo ret lakaat e plas ur reolenn fizik simpl: ur c'hrog, un dra hepken. Al lusk-ma' a dremen dre implijout panero' gant neudenno' naturel (evel ar plouz pe ar rousin bleuniek) lakaet dindan ar wizer-dilhad evit an trao' bihan (sketello', managglo'). Kement-ma' a aotre d'ar wizer-dilhad gwenn anali' ha mirout e nuster digor ha sklaer.
