Gouest eo ar fer gant porzh-ezhenn da zistreiñ o stumm d'an dilhad kaledet gant ar roufennoù startañ dre ober gant ur c'hempouez perreizhiat etre gwrez, dour hag ezhenn dindan wask. Evit kompren penaos dornata an danvezioù diaes evel al lin pe ar c'hoton pounner, eo ret selaou ouzh fizik ar gwiennoù testil hag o reizhiad molekulel.
Fizik an ezhenn: distendrañ al liammoù hidrogen
Pa vez krouet ur roufenn war un dilhad, e vez dizonet ha kaledet al liammoù hidrogen a jasp d'ar molekulennoù polimer (evel ar seluloz el lin hag er c'hoton) chom en o lec'h. Evit kemmañ ar stumm-se hep distrujañ an neudennoù, eo ret degas dour hag ezhenn tomm d'ar fabric. An ezhenn, karget a wrez hag a c'hlebien, a dremen e-barzh kreiz an neudenn hag a laka al liammoù-se da jeneriñ en-dro.
Gant ur fer simpl, an dour a chom war an c'horre hepken, ar pezh a c'hell glebiañ an dilhad hep diskoulmañ ar roufenn en un doare don. Ar porzh-ezhenn avat a gas ezhenn dindan ur wask uhel (muzuliet e barioù). An dra-se a aotre an ezhenn da dtreuziñ an danvez penn-da-benn buan-tre, tamm-ha-tamm, o lakaat ar gwiennoù da vezañ gwevn raktal.
Perak eo ret implijout ar wask hag an ezhenn dizehan?
An diforc'h bras etre ur fer boas hag ur fer gant porzh-ezhenn eo ar c'hementad hag ar wask a ezhenn bannet. Evit dornata ar roufennoù gwennet ha kalet, eo ret d'an ezhenn kaout ur wask a dmann 5 bar d'an nebeutañ hag ur gredenn dizehan a dtremen 120 gram dre vunutenn (g/min).
- Ar wask (bar): Hi eo a gas an ezhenn dre nerzh e diabarzh ar gwiaderezh. Seul uheloc'h ar wask, seul donoc'h e ya an ezhenn d'ar gwiennoù dindan milimetroù danvez dikoajet.
- Ar gredenn ezhenn (g/min): Reiñ a ra ar c'hementad dour ret d'an neudennoù evit bezañ distendet en un doare reoliek hep bezañ glebiet evel dindan ur glav.
Dre ar porzh-ezhenn, ne vez ket gwelet glebienn war an dilhad rak an ezhenn a zo sec'h hag uhel he gwrezverk, ar pezh a vir ouzh an dour da bakañ ar stumm a-raok ma vo dornatet gant platenn ar fer.
Teknik dornata ar roufennoù gant an urzh strih
Evit distrujañ ar roufennoù startañ hep gwanaat an danvez, eo ret heuliañ un teknik resis o unaniñ fiñv, gwrez hag ezhenn d'an ampoent.
Da gentañ, prientiñ an tamm dilhad dre astenn anezhañ war an daol-ferat. Redek a ra platenn ar fer goustad war an danvez, o kas ur bann ezhenn kreñv dres a-raok donsen d'ar roufenn. Ar c'hementad ezhenn-se a rank bezañ lakaet da dremen e-pad ur sekondenn pe ziv evit ma vo dous ar c'hoton pe al lin.
Da eil, dornata hep ezhenn. Ar fiñvadenn dremen ziwezhañ a rank bezañ graet gant platenn ar fer tomm hep kas ezhenn ebet ken. Ar sec'hadur-se eo a jasp al liammoù hidrogen en o stumm nevez, plaen ha lintr. Ma chom an danvez gleb pe damgleb goude ar ferat, e teuio ar roufennoù en-dro kerkent ha ma vo lakaet an dilhad war an uhel pe war ur sako.
Hervez an danvezioù: merat ar gwrezverk hag ar gwevnder
Pep danvez en deus ur poent teuziñ hag un doare d'ober gant an dour hag ar siriadenn.
Evit al lin, an danvez diaesañ da frapañ, eo ret implijout ur gwrezverk uhel hag un ezhenn dizehan. Ret eo ferat al lin pa vez c'hoazh un tammig gleb evit sikour an ezhenn dindan wask da dtreuziñ ar gwiennoù kaledet.
Evit ar c'hoton pounner, heuliañ an hevelep teknik met gant fiñvadennoù dornata muioc'h reoliek. Ret eo diwall diouzh krouiñ roufennoù nevez war ar c'hornioù dre waskañ re start gant beg ar fer.
Evit ar gloan pe ar stummoù dilhad delikat, ne rank ket platenn ar fer stokañ ouzh an danvez war-eeun. Gwelloc'h eo kas ezhenn dindan wask o terc'hel ar fer un nebeud milimetroù a-us d'ar gwiad, o lezel an ezhenn da ober he labour distendrañ hep tommder kriz ar vetal.
Dour hag entent: mirout ur porzh-ezhenn efedus evit ur wask dizehan
Efedusted ar porzh-ezhenn a zo liammet war-eeun ouzh kementad ar c'halkar a c'hell dodiñ e-barzh ar c'haoter. Pa vez tomet an dour d'ur wrezverk uhel, ar mineraloù evel ar c'halkiom hag ar magneziom a grizi d'ober raz. Ar raz-se a stank an toulloù bihan war platenn ar fer hag a digresk ar wask a ezhenn.
Evit mirout an efedusted-se hag evit mirout ouzh an dour da gas dregasoù melen war an dilhad gwenn, eo ret heuliañ un nebeud reolennoù:
- Goullonderiñ ar c'haoter: Ur wech echu ar ferat, eo ret lezel ar porzh-ezhenn da yenaat ha goude-se goullonderiñ ar c'haoter evit kargañ ar mineraloù d'an nemorant.
- Implijout dour reizh: Alies e vez c'hoant d'ober gant dour distilhet glan, met evit an darn vrasañ eus ar porzhioù-ezhenn a-vremañ eo gwelloc'h ober gant dour an ti mesket hanter-ouzh-hanter gant dour distilhet. An dour distilhet glan a c'hell bezañ re asid evit ar metaloù ha krouiñ ruzder e diabarzh ar reizhiad.
- Ar rudañ kalkar naturel: Darn eus ar reizhiadoù o deus ur barrenn a zastum ar c'halkar. Ret eo he gwalchiñ dindan an dour reizh bep miz evit dilezel an aspadennoù kalet.
Dre virout ar reizhiad glan ha dindan ur wask dizehan, e c'heller kaout ur bann ezhenn efedus e-pad bloavezhioù, o lakaat ar ferat da vezañ ur poent fizik aes ha plijus evit ho tilhad.
