An dilerc'hioù mineral, dreist-holl ar c'halkar hag ar magnezian, a vez dillo o tiskenn war gorreoù ho picher silañ dour, ar pezh a c'hall gwanaat e efedusted ha kemmañ blaz an dour. Evit naetaat an ardivink-mañ hep e gemmañ na gnaeañ e gorre plastek pe wer, eo ret kompren ar gunduerezh kimiek a-drek d'an dilerc'hioù-se hag implijout an ac'hanoù naturel dousañ.
Perak e stumm an dilerc'hioù raz en ho picher silañ?
An dour a zeu eus ar c'hantonioù a zo ennañ suloù mineral disolvet, dreist-holl bionoù kalkiom (Ca²⁺) ha bikarbonad (HCO₃⁻). Pa chom an dour er picher, e c'hoarvez un rann-evaporadur hag un diskiant eus an dioksidenn garbon (CO₂) disolvet. Kement-mañ a lak ar c'hempouez kimiek da gemmañ, o lakaat ar c'halkiom hag ar bikarbonad da reaktiñ asambles evit stummañ kalkar (karbonat kalkiom, CaCO₃), ur c'houlz kalet ha dinsolv en dour.
Ar c'halkar-se a glask pakañ kement gorre uvel pe garv a gav, evel mogerioù ar picher, al lestr-sil hag ar c'hartchenn silañ zoken. Ma ne vez ket naetaet ingal, e teu ar gorre da vezañ garvoc'h-garvañ, ar pezh a ro tro d'ar roridigezhioù ha d'ar bakteri da greskiñ aesoc'h en micro-faoutoù an dilerc'hioù.
Ar reaktadenn gimiek da dilaosk ar mineraloù
Evit distrujañ ar c'halkar hep gnaeañ ar plastek, eo ret implijout un drenkenn wan. An drenkenn sitrek (trenkenn frouezh) hag an drenkenn asetek (gwinegr gwenn) eo ar gwellañ reizhiadoù. Pa zeu an trenkenn e darempred gant ar c'harbonat kalkiom, e c'hoarvez ur reaktadenn dilaosk zister:
CaCO₃ (kalkar) + 2 H⁺ (trenkenn) → Ca²⁺ (ion kalkiom disolv) + H₂O (dour) + CO₂ (gazoù dioksidenn garbon)
Ar reaktadenn-mañ a dro ar mineral dinsolv en ur holen aes da walc'hiñ gant dour divin. Implijout trenkenn sitrek a zo gwelloc'h eget ar gwinegr gwenn evit ar picheroù plastek, rak n'en deus ket c'hwezh ebet ha ne riskl ket kemmañ blaz an dour silet da c'houde.
An argerzh naetaat kammed-ha-kammed
Evit naetaat ho picher en un doare dous hag efedus, heuliet an urzh-mañ:
- Kammed 1: Tennañ ar gartchenn silañ. Ret eo atav tennañ ar sil oberiant (karbon silet pe raezennoù ioneg) a-raok kregiñ gant an naetaat. Ar c'hartchennoù-se a c'hallfe absorbsiñ an drenkenn sitrek, ar pezh a lakafe anezho da vezañ didalvez. Lakait ar gartchenn a-gostez war ur plateiz prober.
- Kammed 2: Prientiñ ar solusion naetaat. En ur picher all pe en ur gleuzeur, meskit div loa-voued a drenkenn sitrek gant ur litrad dour dous (war-dro 30°C-40°C). Evit ar mineraloù kaletoc'h, e c'haller implijout ur meskaj hanter dour hag hanter gwinegr gwenn. Diwallit atav ouzh an dour tomm-gor: ar plastek akrilik implijet evit ar picheroù a c'hall kemmañ e stumm ma vez uheloc'h an tymperadur eget 50°C.
- Kammed 3: Skubañ hag hiliadur. Skuit ar solusion en ho picher silañ hag e-barzh al lestr-sil uhel. Lezit da labourat e-pad 20 d'an nebeutañ, pe e-pad un eurvezh ma 'z eus kalz a raz. Gwelet e vo pampoulloù CO₂ o sevel, ar pezh a ziskouez emañ ar reaktadenn o vont en-dro.
- Kammed 4: Frotañ dous. Implijit ur skubellenn voull pe ur gwalc'herez dous mikrofibr evit skubañ ar rannoù garv. Arabat implijout ur gwalc'herez houarn pe ur skubellenn garv, rak krouiñ a rafent breskoù war ar plastek m'en em lakafe ar c'halkar d'en em stummañ buanoc'h en amzer da zont.
- Kammed 5: Gwalc'hiñ ha sec'hañ. Gwalc'hit ar picher meur a wech gant dour fresk ha prober evit tennañ kement dilerc'h trenkenn sitrek pe gwinegr. Sec'hit pep rann gant ur gwalc'her prober a-raok adlakaat ar gartchenn silañ hag an dour e-barzh.
Kuzulioù evit mirout ouzh an dilerc'hioù da zont
Evit kemmañ an niver a naetaat ret, mirout ho picher silañ dour er rigolet (frigo) atav. An tymperadur izel a laka ar c'hempouez kimiek da gemmañ hogen da vihanaat an evaporadur hag ar reaktadenn stummañ raz. Ouzhpenn-se, mirout an dour en ul lec'h teñval a ziwall ouzh an algennoù mikroskopik da greskiñ gant skoazell ar skleur. Naetaat ho picher ur wech ar miz gant an teknik-mañ a vihana an dilerc'hioù d'al live izelañ hag a astenn buhez ho picher silañ.
