Ur gegin aozet mat a laka ar poent-kreiz war an aesamant hag an efedusted pemdeziek. Stalikañ un esteler a-ispilh a aotre da gaout ar pourvezioù tost ouzh an dorn, en ur wareziñ anezho diouzh an humidite hag ar mesk a c'hell c'hoarvezout war ar c'orfoù-labour.
Fizik ar gwareziñ : perak dibab boc'haloù gwer ?
Evit mirout ar boued skañv hag ar gwinizh-bihan e rann ar gegin, ez eo dleet kompren penaos e ya an traou en-dro gant an endro keginel. Ar gwer zo un danvez anorganek, nann-porous ha diflukus-meur. Cheñchamant ebet ne vez graet gantañ pa vez e darempred gant an aer pe an trenkted, ar pezh a ra anezhañ ar gwellañ dibab evit mirout ar pourvezioù evel ar pasta, ar rîs, pe ar frouezh sec'h. Kontrol d'ar plastikoù, ar gwer ne vir ket c'hwezh ar boued ha ne zegas ket a basticizers pe microplastikoù e-barzh ar pourvezioù.
Pa vez lakaet ar boued e-barzh boc'haloù gwer hermetik, e vez krouet ur barrierenn a-enep d'an humidite (an dour a-vurezh en aer). An humidite a c'hell lakaat ar fungi hag ar goell da greskiñ, ha lakaat ar boued da goll e vlaz hag e galiteoù fizik. Gwer sklerijennet a c'hell laoskel ar skinoù ultra-violet (UV) da dremen, neuze ez eo gwelloc'h lakaat an esteler er gegin en ul lec'h ma n'eus ket re a sklerijenn war-eeun eus an heol, evit mirout an noutrimantoù hag al livioù naturel.
Urzhiañ hervez ar pouez hag ar stankter implij
Ar mekanikerezh ha dasparzh ar pouez zo elfennoù kentañ pa vez staliet un esteler a-ispilh. Ret eo jediñ ar garg uhelañ a c'hell an esteler dougen, en ur gontañ pouez an esteler e-unan ha hini ar boc'haloù gwer leuniet. Ur moger plakoù-plastr (gypsum) n'he deus ket ar memes herridigezh hag ur moger simant pe vaen, neuze e ranker dibab ar bouloù-stagañ azas.
- Ar boc'haloù pounnerañ tost ouzh ar skoazoù-moger : Al lusk-stouiñ (moment de flexion) zo brasoc'h pa vez ar pouez e penn pellañ an esteler. Neuze, lakaat ar boc'haloù brasañ ha pounnerañ tost ouzh ar voger a zigresk ar stennadur war ar sertennoù ha war ar c'hoad.
- Ar stankter implij : Ar pourvezioù implijet bemdez (evel ar kafe, an te, pe ar rîs) a dleet lakaat war al live aesañ evit an dorn. Ar re a vez implijet raloc'h a c'hell bezañ lakaet uheloc'h pe war an dorn all.
- Spasadur aer : Laoskel un tamm spas etre ar boc'haloù a aotre an aer da dremen mat, ar pezh a vir ouzh an humidite da stagnationiñ etre ar listri.
Termodinamik ar gegin : alc'hwez d'ur gwareziñ mat
Er gegin e vez dizehan fiñvadennoù aer tomm ha yen. Gant an termodinamik e ouzer ez a an aer tomm d'an uhel hag e toug muioc'h a humidite evit an aer yen. Stalikañ un esteler a-ispilh d'an uhelder mat zo un afer a brizioù ha skiant.
Ma vez staliet an esteler re dost ouzh ar goved pe an tanoù-kegin, e vo re domm an endro evit ar pourvezioù. Ar gwrez a c'hell lakaat an eoulioù naturel er gwinizh pe er gwer-lann da goll o freskter (rancidité). Ret eo neuze dilesel al lec'hioù tomm-se ha dibab ur voger yenoc'h ha pelloc'h diouzh ar reizhiadoù keginañ.
Dalc'h ha kempenn an esteler koad
Ar c'hoad a zo un danvez bev hag organek. Kizidik eo ouzh ar glebor hag ar cheñchamantoù gwrez. Evit gwareziñ an esteler koad diouzh an deformadurioù ha diouzh ar saotradur gant ar druzoni geginel, ez eo red kemmañ ha kempenn anezhañ reoliek.
Implijout un eoul naturel (evel eoul linoù bervet pe eoul tung) a aotre da grouiñ ur gwarez hidrofob (a-enep an dour) e diabarzh fibrennoù ar c'hoad. An eoul-se a stank poroù ar c'hoad hep mirout outañ a "analat", hag a vir ouzh ar goulioù pe an dour geginel da antren er c'hoad hag a-benn ar fin da lakaat anezhañ da louediñ. Pep miz e c'heller naetaat an esteler gant un tamm pilgamm glebiet en dour ha sapun dous, ha goude-se sec'hañ mat anezhañ raktal gant ur poultrenn sec'h.
Klozadenn ha reolennoù aozañ
Gant un esteler a-ispilh e c'heller kemmañ penn-da-benn implij ar spas er gegin. Pa vez implijet gwer, pa vez doujet d'ar fizik ha d'an dasparzh pouez, ha pa vez kempenet mat ar c'hoad, e teuer a-benn da gaout ur c'hempenn gegin brav, yac'h hag efedus-meur evit ar pourvezioù pemdeziek.
