Gwalc'hiñ ur morzhol-kig en un doare yec'hedus goude pep implij zo un dlead kentañ evit kemmañ ar riskloù da gontaminiñ ar c'heginadur gant kelloù bakteri evel ar Salmonella pe ar Campylobacter. Ar binvioù-mañ, gant o gorreoù garv pe deneraerien leun a zent bihan, a glask kregiñ en o zouez tammoù kig kriz ha rannoù proteinel a c'hall goet buan ma ne vezont ket skarzhet a-zoare.
Ar skiant a-dreñv d'ar protein kig: perak eo ret kregiñ gant dour klouar
Pa skoer kig kriz gant ur morzhol, ar strak kelloù a zieub proteinoù evel an aktin hag ar miosin. Ar protein-se a zo dourennek dindan o stumm kentañ, met dindan efed an dommder e krogont da gagloniñ. Ma implijit dour tomm-tre (gourdodenn a-us da 60°C) war an ardivink leun a goll kig, e vo kaletaet ar protein-se raktal, o pegañ ouzh ar metal pe ar koad evel perzh ur gwenn-vi kuit. Evit kemmañ kement-se, ar pazenn gentañ zo dilaosk: ret eo gwalc'hiñ ar morzhol gant dour klouar pe yen da gentañ. An dour klouar a laka ar protein da zilestrañ hep o c'hagloñ, ar pezh a aesa o skarzhañ eus ar c'hrec'hioù ha nigoù ar benveg.
Gwalc'hiñ hervez an danvez: an aluminiom, an dir hag ar koad
N'eo ket peurheñvel an doare da naetaat pep morzhol-kig, rak an danvezioù o deus perzhioù kimiek disheñvel-tre hag a c'houlenn aketadegoù resis evit chom hep gwanaat o gorre.
An aluminiom: diwallit ouzh an oksidadur
An aluminiom a zo un danvez skañv met kizidik-tre ouzh an dousennoù alkalan kreñv a gaver er mekanikoù-gwalc'hiñ listri. Ma lakaat ur morzhol aluminiom er mekanik, e troy e c'horre da louet-du hag e teuio ur gwiskad oksidadur warnañ, hag a zo fall evit ar yec'hed hag a c'hall saotrañ ar kig d'an implij kentañ. Evit an aluminiom, ret eo gwalc'hiñ gant an dorn hepken, o implijout ur saon-listri dous hag un dour klouar, gant sikour ur gwasg-gwalc'hiñ kaled a-walc'h evit ar c'hrec'hioù met hep drailhañ ar metal.
An dir didaer (inoks): an diskoulm padusoc'h
An dir didaer a zo kalz herrusoc'h hag a c'hall tremen er mekanik-gwalc'hiñ listri. Koulskoude, ar goadenn uhel a zo er mekanikoù ne c'hall ket dalc'hmat toulloù bihan ar morzhol kuit a vitsigoù kig. Ret eo eta ober ur rak-gwalc'hiñ gant an dorn gant ur ruzer kaled a-raok e lakaat er mekanik evit ma vo divaktrizet da vat dindan gwrez uhel ar c'hlisadur.
Ar morzhol koad: un danvez porrek hag a c'houlenn preder
Ar c'hoad a zo un danvez porrek a c'hall sunañ an dourennoù kig kriz. Chom a ra rannoù ruz hag organek e-barzh an neudennoù koad. Evit naetaat ur morzhol koad, arabat eo e lezel da c'hlebiañ en dour e-pad pell rak ar c'hoad a c'hall mofat pe goenñviñ. Goude ur gwalc'hiñ prim gant dour ha saon, e tyler skarzhañ an dorgenn gant trenkenn vutireg pe ur dousenn skañv a berkarbonat sodiom dilaistret en dour evit lazhañ ar mikroboù hep lakaat c'hwezh fall war ar benveg.
Teknikoù ha fiñvadennoù evit ur properezh rik
Pa naetaer ar morzhol-kig, an urzh hag an doare d'ober a zo kement hag an danvezioù implijet. Ret eo heuliañ ur reolenn dilaosk evit tizhout an holl gornioù.
- Ar ruzadeg dizehan: implijit ur gwasg-gwalc'hiñ gant kaledennoù nilon. Ar sponjoù dous ne c'hallont ket mont dindan dent ar morzhol hag e tistrujont o unan buan. Fiñvit ar gwasg en un doare kelc'hiek evit mont e pep toulgorn.
- An ober kimiek: Ur saon-listri klasel a zo un tenstenn-oberiant mat-tre. E roll a zo liammañ ar lipidoù ouzh an dour evit o skarzhañ. Lakait ar saon da eoniñ e-pad un tregont eilenn a-raok gwalc'hiñ d'an eil gwech gant dour tomm.
- An digontaminadur: evit ar morzholioù koad pe ar re o deus aspadennoù kaled, ur glisadenn gant dour tomm (gourdodenn 70°C) e fin ar prosas zo spletus evit distruj ar bakteri o deus perzhioù gwan ouzh an dommder.
- Sec'hañ raktal: n'eo ket trawalc'h gwalc'hiñ. Ar glebor a zo an tra kentañ a laka ar bakteri da greskiñ en-dro. Sec'hit ar morzhol gant ur c'hroug-listri propr raktal goude bezañ e walc'het, ha lezit anezhañ en ul lec'h aeraouet mat.
Diwall diouzh ar saotradur croiset er gegin
Ur fazi boutin a vez graet pa naetaer ar morzhol-kig zo lakaat ar saotr da dremen war binvioù all. Pa ruzit ar morzhol koad pe vetal, e c'hall pikoù dour kontaminet gant protein pe bakteri nijal war ar riblenn-gegin pe war al listri propr tro-dro. Diwallit da walc'hiñ ar benveg-mañ e-unan en ur sailh doun a-walc'h pe dindan ur flodad dour dous. Ar gwasg-gwalc'hiñ implijet evit ar morzhol-kig a rank bezañ gwalc'het gant dour tomm-tre hag un tamm dousenn-gannañ goude an oberiadur evit chom hep kas ar bakteri d'al listri all d'an deiz war-lerc'h. Gant ar fiñvadennoù skiantel-mañ, ho morzhol-kig a chomo dizaon ha glân evit pep pred da zont.
