Ar vureg war prenestroù ar c'harr-tan a zeu eus an dourgizhadur, un argerzh fizikel ma tro ar vureg hag ar glebor da zour dourek pa stokont ouzh ur c'horreenn yen. Evit diskoulmañ kudennoù gwelet ha surentez-sturiañ e servij ar sunerien-glebor da gontroliñ kargad an dour en aer a-raok ma c'hallfe glizhañ.
Perak e tregern ar gwer? Fizik an dourgizhadur er c'harr
An dourgizhadur e diabarzh ur c'harr-tan a zo renet gant ar c'hempouez etre an dymerezh, an temperadur hag ar glebor surentez, anvet poent ar glizh. Aer tommet gant anal an dremenidi, ar botoù mouget pe ar c'heflusker a c'hall dougen mwy a dour eget an aer yen. Pa zeu an aer tomm ha gleb-mañ e darempred gant gwer yen ar prenestroù, e tiskenn prim e demperadur e-kichen ar gwer-raok. Ar c'hemmad-mañ a laka an aer da goll e varregezh da virout an dour e stumm gaz, ar pezh a grou takennoù dour munut.
Ouzhpenn da se, ar pousier hag ar roudou lorgn war ar prenestroù a ya d'ober poentoù kreskiñ evit an dour. Se zo kaoz e peg ar vureg aesoc'h c'hoazh ouzh ur prenestr lous. Evit izelaat ar poent glizh-mañ e rannvro ar prenestr-raok, ret eo tennañ ar glebor moust diouzh an aer diabarzh gant ur suner-glebor porpar.
Penaos e labour ur suner-glebor: Adsorption hag Absorption
Evit stourm ouzh ar glebor e vez implijet daou bennaenn gimiek ha fizikel disheñvel: an adsorption hag an absorption. Ar sunerien-glebor a gaver er c'havnoù o deus danvezioù hag a sach hag a stard ar molekulennoù dour en un doare efedus dindan un nebeud eurvezhioù.
- Gel silis (Silica gel): Un danvez porous-kenañ eo, savet diwar dioxid silikiom. Labourat a ra dre adsorption fizikel. Ar molekulennoù dour a glud ouzh gorreenn diabarzh ramzel ar porioù hep kemmañ framm kimiek ar gel. Ur reizhiad dazeilat ha prim eo, hag a c'hall bezañ nevesaeret dre e dommañ er forn pe er skingomzerez.
- Klorur kalkiom: Ur pal holen hygroskopek eo, hag a labour dre absorption gemiek. Kemer a ra an dour eus an aer hag e tro d'ur soluenn dourek. An teknik-mañ a zo galloudus-kenañ met goulenn a ra ur c'hantinad strizh hag a zalc'h al dourenn evit mirout na refe droug e-barzh ar c'harr.
- Argil bentonit: Un diskoulm naturel eo, hag a implij argil moust d'ober war-dro ar glebor dre un doare heñvel ouzh hini ar gel silis, daoust ma 'z eo un tammig gorrekoc'h e obererezh eget ar gel silis artifisiel.
Lakaat e plas hag implijout mat ar suner-glebor er c'harr-tan
N'eo ket a-walc'h kaout ur suner-glebor; ret eo e lakaat el lec'h d'an aer da dremen evit ma vefe an efedusañ posubl. Evit an dourgizhadur war ar prenestr-raok, al lec'h gwellañ eo war an daol-sturiañ, tost d'ar fust-gwer hag d'ar c'harr-penn. Eno e tiskenn an temperadur da gentañ, ha krouet e vez ur c'helc'hiad aer dre m'eo yenoc'h an aer tost d'ar gwer-raok.
Ma plaser ar suner dindan ar sezoù pe e kornioù marv ar c'harr, ne vo ket capabl da dapout ar glebor a-raok ma pegfe ouzh ar gwer. Ret eo ivez na vefe ket goloet ar suner gant dilhad pe paperioù, rak bez' e rank ar red aer fiñval frank en-dro d'an danvez amsachus evit gallout ober e labour en un doare efedus ha dizehan.
Nevesaat ar sunerien-glebor hag o zreuzfurmiñ
Goude un nebeud sizhunioù, e teu ar suner-glebor da vezañ leun-holl ha ne c'hall ket mui amsachañ dour eus an aer. Evit ar re savet diwar gel silis, moian zo d'o implijout adarre dre o zissec'hañ dindan wrez. Pa vez lakaet ar sac'hig en ur forn da 100-110 derez Celsius e-pad div eurvezh, e vez skaset kuit an dour staget ouzh ar porioù, hag e teu an gel da vezañ goulo ha prest da implijout en-dro.
Ar c'hontrol eo evit ar re diazezet war ar c'hlorur kalkiom: ur wech saturated e ranker cheñch an danvez kement ha ma'z a da zour ar holen. Diwallit mat da chom hep skuilhañ al dourenn-se war tapi ar c'harr-tan, rak ar holen a c'hall distrujañ an tizan hag ar vetalioù dre ruziañ.
Dre dindan, dibab ar suner-glebor mat hag e gempenn dizehan a zo ar c'hlav evit mirout un aer sec'h er c'harr-tan ha gwelet mat an hent e-pad an amzer c'hlav pe goañv.
