Al lorgnez stis a chom peg ouzh lavnennoù an droc'herez-patatez a c'hall krouiñ ur gwiskad dindan nebeut amzer, ar pezh a goustiz ar c'hountilli hag a laka an troc'hañ da vezañ diaesoc'h-diaesañ. Evit mirout ouzh kement-se ha naetaat an ardivink hep e skeiñ nag e raskañ, eo ret megrediñ penaos e kemm ar stis dindan levezon an dour hag an gwrez.
Ar gchimiezh a-dreñv ar stis: perak e peg ken kreñv?
Ar stis a zo ur polimer glukoz a gaver e-leizh e diabarzh ar patatez. Emichañs, daou rann a ya d'ober anezhañ: an amiloz hag an amilopektin. Pa vez troc'het ar patatez, ar selluloù a vez digoret hag ar stis a zeu er-maez, o veskañ gant dour ar patatez evit krouiñ ur seurt peg naturel. Pa sec'h an dour-se ouzh al lavnennoù, an amiloz a grog gant ur brosesenn anvet retrogradadur. An rannoùigoù a dirlun dindan stumm ur rouedad kristek ha start, hag a zo diaes-tre da zilugañ gant dour yen hepken.
Evit terriñ ar rouedad-se, eo ret implijout an debron hag ur rann drenk dous. An dour tomm a laka ar stis da gofvaat, ar pezh a wana ar liammoù etrerannigoù. Ar gwinegr gwenn, evel un trenkenn dous, a sikour da rannañ ar polimeroù-se hep tagañ an dir didan pe an aluminiom.
An diforc'h etre ar metal hag ar plastikoù
An dir didan, daoust dezhañ da vezañ lintr d'an lagad, a zo leun a gornioù ha raskennoù mikroskopek. Ar molekulennoù stis, pa vezont glebiet, a ya e-barzh ar re-mañ hag a grou liammoù fizik-kimiek kreñv gant an oksidenn krom. Ar plastikoù, d'o zro, a zo muioc'h hidrofobek, met gallout a reont bezañ merket gant ar stis ma vez lezet da sec'hañ dindan an heol pe en ul lec'h tomm. Kement-se zo kaoz eo ret naetaat an ardivink dres goude bezañ implijet anezhañ, a-raok ma krogfe ar stis da galediñ ha da rigañ ar gorreenn.
An tammouigoù kentañ: an dismantrañ hag ar glebiañ
A-raok kregiñ gant forzh pe naetaat, eo ret dismantrañ an droc'herez-patatez ma'z eo posubl. Kement-se a aotre da dizhout an holl gornioù lec'h ma vez berniet ar stis hag an tammouigoù patatez munut. Diwallit mat atav gant al lavnennoù: kouronnet eo o dremm ha gallout a reont troc'hañ ar bizied aes-tre.
- Ar glebiañ kentañ: Lakait lodennoù an droc'herez e-barzh ur glebierez gant dour tomm (tro-dro da 50-60 Grad Celsius). Ar wrez-mañ zo a-walc'h evit gofvaat ar stis hep darnaouiñ ar lodennoù plastik a zo tro-dro.
- Ouzhpennañ ar gwinegr: Ouzhpennit ur gwerennad gwinegr gwenn e-barzh an dour. An trenkenn asetikek a labouro evel ur solvent dous evit distagañ ar stis diwar an dir.
- An amiloz war-raok: Lezit an traou da glebiañ e-pad 15 pe 20 munutenn. Gwelet a reot e teu al lorgnez da vezañ dousoc'h, ar pezh a ziskouez eo prest da vezañ dilget hep kemmañ an metal.
An teknik frotat: penaos naetaat hep gwanaat an lavnennoù
Goude ar glebiañ, ar stis zo deuet da vezañ dousoc'h, met ret eo c'hoazh ober gant un aksion mekanikel evit e zilugañ penn-da-benn. Implijout ur raskaer pe ur gontell evit skrapat al lavnennoù zo ur fazi bras: kement-se a c'hall distrujañ dremm ar c'hountilli ha krouiñ raskiñ war an dir, lec'h ma pegas ar stis c'hoazh muioc'h ar wech kentañ.
Ar broust nilon gant reun berr ha start eo an ostilh gwellañ. Ret eo frotat o heuliañ linenn al lavnennoù, ha n'eo ket a-dreuz dezho. Ma frotoer a-dreuz, e c'haller gwanaat ar gwennoù ha risklañ da droc'hañ ar reun. Ar moustradur a-raok hag a-dreñv a laka ar stis dous da vont kuit eus ar c'hornioù strishañ. Evit al lodennoù metal evel ar stern, e c'haller implijout ur seurt poultr bikarbonat sodiòm mesket gant un tamm dour evit krouiñ ur seurt toas frotat dous, hep bezañ abrasif.
Sec'hañ ha kempenn evit mirout ouzh ar merglañ
Pa vez naet pep tra, eo ret skubañ hag emichañs, sec'hañ an holl lodennoù. An dir a c'hall merglañ ma chom gleb e-pad pell, dreist-holl ma'z eus bet implijet gwinegr. Ar mergl a grog dindan stumm pikoù rous munut, hag a c'hall distrujañ an dremm troc'hañ en un doare da viken.
Implijit ur mouchouer koton sec'h ha nann-reuniek. Evit al lavnennoù, na frotit ket ganto, met pouezit warno gant ar mouchouer evit sunañ an dour. Pa vez sec'h pep tra, e c'haller lakaat ur berad eoul kegin war al lavnennoù gant ur paper-kegin. Kement-se a grou ur gwiskad gwareziñ hydrofobek a vir ouzh an aer hag an dour d'ober o reuz war an dir, hag a lakaio ar stis da begañ nebeutoc'h e-pad an troc'hañ kentañ.
