Merat un albom luc'hskeudennoù hengounel a goulenn evezh bras evit krouiñ un diell familh a bado da viken hep ma vefe distrujet ar skeudennoù gant an amzer. Dre implijout dafar gwarezus hag un teknik skrivañ reizh e c'haller mirout ar paper hag al liv hep rismat ebet.
Ar c'himiezh e servij ar gwarez: Dibab ar paper hag al liv
Kentañ pazenn evit deskrivañ un albom eo dibab an dafar hervez e berzhioù fiziko-kimiek. Ar paper hengounel a rank bezañ hep trenkted (acid-free) hag hep lignin. Al lignin a zo un elfenn naturel a gaver er c'hoad hag a laka ar paper da melenaat ha da goll e nerzh dindan levezon ar sklêrigen hag an aer. Pa vez dizrannet al lignin, e chom ar paper stabil e-pad kantvedoù gant ur pH neptu pe un tammig alkalan (etre 7,5 ha 9).
Evit ar pezh a sell ouzh al liv-skrivañ, ret eo diwall diouzh ar c'hlifonoù boutin hag al livioù dindan furm dourennoù (dye-based inks). Al livioù-se a zisliv dindan al luc'h hag a c'hall treuziñ ar paper evit saotrañ ar skeudennoù a zo dindan. Ret eo dibab ur c'hreion-feutr gant liv pennañ diazezet war bigmantoù karbon (pigment-based ink). Ar pigmantoù-se a zo partikulennoù kalet na delleskont ket d'an dour ha na reasont ket d'al luc'h ultraviolet. Ken dibleg int hag ar c'harbon naturel, ar pezh a vire ouzh al liv a gozhiañ pe a goll e ruzder pe e zu dindan an amzer.
An deknik skrivañ hag an urzh oberiadurioù resis
Un fazi boutin eo skrivañ an titouroù pa vez peget ar skeudennoù dija en albom. Pa wasker gant ur c'hreion war ar bajenn, e c'haller krouiñ ur roudenn gleuz war al luc'hskeudenn a zo dindan pe zoken toulloù en toulloù paper. Setu an urzh oberiadurioù da heuliañ evit ur gwelloc'h disoc'h:
- Skrivañ a-raok pegañ: Skrivit ar testennouigoù dindan al lec'h rakwelet evit ar skeudenn a-raok lakaat anezhi en he flas. Ma vez ret skrivañ war tu-ghein al luc'hskeudenn hec'h-unan, implijit ur c'hreion plom dous (HB pe 2B) hep waskañ kement-mañ, ha skrivat war ur gorreenn galet.
- Gortoz ma sec'ho al liv: Pa implijit kreionoù-feutr gant pigmantoù, gortozit d'an nebeutañ un hanter eurvezh a-raok serriñ an albom pe pegañ ar skeudennoù. Re a glebor a c'hall krouiñ un treuzkas liv d'ar bajenn all.
- Gwareziñ gant paper pergamin: Implijit follennoù paper pergamin (glassine paper) etre pajennoù an albom. Ar paper-se, dre e lister dous ha kimiek neptu, a vire ouzh ar frotañ hag ouzh al livioù da douchañ an eil re d'ar re all.
Gwareziñ diouzh an sebum hag an treuzfurmadurioù kimiek
Korf an den a brodu sebum ha dour-huz war ar bizied. Ar c'hemigoù naturel-se a c'hall lakaat ar paper hag ar skeudennoù da goll o liv hag a bed ar boledoù hag ar mildiou da greskiñ dindan an amzer. Evit mirout un albom prop, ret eo ober gant manegoù koton gwenn pa vezer o manipuliñ ar pajennoù hag ar skeudennoù. Al linenn gloan pe ur seurt koton fin a servij ivez da netaat ar paper a-raok skrivañ warnañ.
Ma vez implijet pegañ evit stagañ ar skeudennoù, kuitait kement peg a-stroll pe rousin naturel hag a aspadez trenkted war an amzer. Dibabit pegadurioù daou-du arbennik evit an dielloù (archival mounting corners), hag a c'hall bezañ tennet kuit hep rismat ebet d'ar skeudenn nag d'ar paper.
Ar c'hreion-plom grafit (grafit dous evel 2B) a zo un ostilh dispar evit an albomoù. Ar grafit a zo ur c'habon kristallek pur hag a zo kimiek inert. Ne cheñch ket a liv dindan an heol ha ne drec'h ket d'an dour. Koulskoude, ar skritur gant ar c'hreion-plom a c'hall rishañ ha frotañ ouzh ar bajenn all ma n'eus ket paper pergamin etrezo. Setu perak eo gwelloc'h implijout ur c'hreion-feutr mikron (micron pen) gant ul laonenn fin (0.3 pe 0.5 mm) evit ar testennouigoù pennañ, hag ar c'hreion-plom evit al labourioù prientiñ pe war tu-ghein ar skeudennoù.
Aozañ an titouroù hag an teul lennus
Evit ma vefe talvoudus an albom evit ar rummadoù da zont, ret eo aozañ ar skritur e-giz ma vo aes da lenn. Implijit ul lennadur sklaer hag ur c'haliografiez eeun. An deiziad resis (bloaz, miz, devezh), al lec'h resis, hag anvioù klok an dud (anv-bihan hag anv-familh) a rank bezañ skrivet atav en ur implijout ar memes framm war pep pajenn. Da skouer, skrivit atav an titouroù dindan tu dehou pep skeudenn evit krouiñ un urzhvizual plijus hag aes da heuliañ.
Rizhadur ar mirout: Checklist evit un albom disi
- Paper: Hep trenkted, hep lignin, pH etre 7,5 ha 9.
- Liv-skrivañ: Pigmantoù karbon, dableg ouzh an dour hag al luc'h.
- Teknik: Skrivañ d'an nebeutañ 30 munutenn a-raok pegañ ar luc'hskeudennoù.
- Gwarez: Ober gant manegoù koton ha lakaat paper pergamin etre pep pajenn.
