Ar merkoù gwenn war an dilhad du goude ar gwalchiñ a zo ur gudenn voutin hag a zeu eus dilennoù poultr-gwalchiñ na vint ket leyet mat pe eus dregantadoù mineralek an dour kaled. Evit kaout dilhad du-tre hep tarch ebet e tleit kompren fizik ha kimiezh ar sklaeriañ hag ar gwalchiñ.
Perak e tiskouez merkoù gwenn war an dilhad du?
An dilhad teñval, dreist-holl ar re koton, a ziskouez kement tarch pe roud a chom war o gorre. Pa welit merkoù gwenn goude ur gelc'hiad gwalchiñ, div orin bennañ a zo peurvuiañ: dilennoù poultr-gwalchiñ na gant ket bet leyet e-kerzh ar gwalchiñ, pe lastez kailhar (savon kalciom) a zeu eus an darempred etre an dour kaled hag ar glastennat.
Ar poultr-gwalchiñ a endalc'h zeolitoù alies, da lavaret eo mineraloù silikat a servij da adtapout an ionoù kalciom ha magnezium evit dousaat an dour. Ar mineraloù-se n'int ket soluble en dour. Ma n'eo ket sklaeriet mat an dilhad, pe ma vez re a zilhad er mekanik-gwalchiñ, e chom ar zeolitoù-se stanket e kerdinoù an dilhad du, hag a-benn ar fin e tiskouezont evel roudou gwenn ha n'int ket saotr met dilennoù mineralek hepken.
Roll an dour kaled hag ar c'halkar
An dour kaled a endalc'h kalz ionoù kalciom ha magnezium. Pa vez implijet glastennadoù anionek boutin, e reasont un dazeured kimiek gant an ionoù-se. An dazeured-se a grou un emglev ansolubl anvet savon kalciom. Ar c'hompozad-se a glask pakañ al lastez hag en em lakaat war ar gwiadoù, dreist-holl war an dilhad du e-lec'h ma vez mwy heverk.
Ouzhpenn-se, pa vez dous an dour e tiskar ar riskl-se. Ma implijit glastennadoù dourennek e-lec'h re e poultr, e c'hellit koatata ar gudenn-se dre ma n'eus ket a zeolitoù enno. Koulskoude, memes gant ur glastennad dourennek, ma vez re a galciom en dour hag ur sklaeriañ re berr, e c'hell lorgnez gwiadel en em stummañ c'hoazh.
Penaos sklaeriañ gant efedusted: ar mekanikoù hag an doareoù
Evit diskoulmañ ar gudenn-se e tleit kemmañ ho tozadur, ho carg hag ho luskad sklaeriañ. N'eo ket trawalc'h kemmañ ar glastennad nemetken, ret eo gwelet penaos e red an dour er mekanik.
- Merañ karg ar mekanik: Pa vez re a zilhad er barrikenn, n'eus ket trawalc'h a blas evit ma c'hellfe an dour redek frank dre ar gwiadoù. Chom a ra an dilennoù stanket e palioù an dilhad. Lezit atav ur frankiz a gement hag ur dorn d'an nebeutañ e krec'h ar barrikenn.
- Kemmañ an temperaturl: Darn eus ar poultroù n'en em leyont ket mat dindan 30°C. Ma walchit da 20°C pe dindan, implijit ur glastennad dourennek gant un tamm trenkenn sitrek da gemmañ pH an dour.
- Sklaeriañ ouzhpenn: Ur gelc'hiad sklaeriañ ouzhpenn a zo ur gwall efedus evit tennañ kement roud zeolit pe kalciom. Ar mekanikoù modern a implij nebeut a zour evit espern energiezh, ar pezh a c'hell digreskiñ efedusted ar sklaeriañ.
An trenkenn sitrek hag ar gwinegr evel dousaerien naturel
Ur gwall ziskoulm evit neutralizoniñ an dilennoù alkaline eus ar gwalchiñ ha diskargañ ar c'halkar eo implijout an trenkenn sitrek pe ar gwinegr gwenn e plas an dousaer gwiad kimiek. Ar gwinegr gwenn (trenkenn asetek dindan fust a 5% pe 8%) a reas ur c'houlm kimiek gant ar c'harbonat kalciom evit krouiñ ur soltad soluble en dour, ar pezh a denn ar merkoù gwenn kuit e-kerzh ar sklaeriañ.
Ouzhpenn-se, dousaat a ra ar gwiadoù hep lezel ur gwiskad lipidek evel ma ra an dousaerien gwiad boutin. Ar gwiskad lipidek-se a bako ar pousier hag ar c'halkar muioc'h-mui war an dilhad goude meur a walchadur. Lakaat ur banne gwinegr gwenn e rann an dousaer a-raok loc'hañ ar mekanik a zo ur jestr simpl ha speredek evit mirout ouzh ar merkoù gwenn war an holl zilhad du.
An ober mekanikel hag an tennadur dour
An tennadur dour e-kerzh ar c'helc'hiad skreiañ (centrifugation) a zo un elfenn bouezus-tre. Pa vez uhel an tennadur (da skouer, muioc'h eget 1200 tro/munut), e vez gwasket an dour gant ur rased vras treuz ar gwiadoù. Ma chom dilennoù n'int ket leyet mat en dour-se, e vint silet gant ar gwiadoù koton, a reas evel ur siler fizikel. Evit an dilhad du delikat, dilesit un tennadur dousoc'h (800 tro/munut) ha muioc'h a zour e-kerzh ar sklaeriañ evit mirlenel ar silet-se.
Ouzhpenn-se, an abradadur etre ar gwiadoù a c'hell krouiñ roudou a denn da verkoù gwenn met a zo e gwirionez mikro-goulioù war ar gwiad koton. Pa vez re a zilhad o frotat an eil ouzh egile hep trawalc'h a zour, e torras fibrennoù ar c'hoton hag e tiskouezint un dremm wenn pe sklaer dindan ar goulou. Ne n'eo ket lastez ar gwalchiñ neuze, met an uhelder ar gwiad o tizeriañ. Cheñch tu d'an dilhad du (lakaat an tu diabarzh er-maez) a-raok o lakaat er mekanik a zo un doare efedus d'o gwareziñ diouzh an abradadur mekanikel-se.
