Mirout patatez hag ognon er gegin a c'houlenn un anaoudegezh vat eus o ferzhioù fizikel ha kimiek kuit ma lofjent re buan. Gwir eo e tennont d'an hevelep doare fardañ meuzioù alies, met o mirout asambles en hevelep lestr a zo un eraj bras a gaoz d'an etilen ha d'an dour-glen. Dre gompren reolennoù an natur e c'heller sevel ur reizhiad mirout dispar gant listri disheñvel hag a warezo ar spesoù-se e-pad sizhunioù pe mizioù zoken hep koll o zalvoudegezh bouedadel.
Ar gass etilen : an abeg kimiek d'ar rannidigezh eo
An ognon, p'en em gavont e-barzh ur stad a zareviñ, a ragoas ur gass naturel anvet etilen. Ar gass-se a zo ur rann-aer a ya da ober evel ur gatalizour d'ar vuhez-vev. Pa vez re dost ar patatez d'an etilen-se, e krogont da ziwanañ kalz buanoc'h. Gwrizioù a zeu dezho, hag ar starch a zo enno a grog da gemmañ e sukr simpl, ar pezh a laka ar patatez da goll o blaz hag o ferzhioù mat. Dre virout anezho e daou lestr disheñvel, e pellaer ar patatez diouzh levezon fall an etilen-se. Ur c'hemmoù fizikel-kimiek all a c'hoarvez pa vez lakaet an daou legumaj-se dindan memes amzer-virout: ar patatez a goll dour dre o c'hroc'hen porus, hag an ognon a sun ar glebor-se, ar pezh a gaoz dezho da vreinañ adalek ar c'hreiz.
Glebor ha kelc'hiadur an aer : daou ezhomm enep
An eil elfenn a-bouez eo dregantad ar glebor en aer. Ar patatez o deus ezhomm eus un tamm glebor evit chom hep koazañ ha krazat, tra ma rank an ognon bezañ miret en ul lec'h sec'h-kenañ. Ma vezont lakaet asambles, ar glebor a zeu eus ar patatez a lakaio kroc'hen an ognon da blotat hag e grogint da louediñ. Ret eo kompren e ragoas ar patatez kalz a c'hlebenn e-pad o buhez-organek, hag ar c'hlebenn-se a rank bezañ skubet kuit gant un aezhennadur mat.
- Al listri evit ar patatez: Gwellañ tra eo implijout panyerioù koad, listri pri-boazh gant toulloù-aer, pe satchelloù lien tew a zeu da wareziñ anezho diouzh ar sklêrijenn, tra ma chom an aer da gelc'hiat. Ar sklêrijenn a laka ar patatez da drowañ da wer dre grouiñ solanin, ur rann-gimiek dindan ar c'hroc'hen a zo toksik evit an den ha gwer he liv.
- Al listri evit ar ognon: An ognon o deus ezhomm eus kalz a aer evit chom hep mirout an dour en o c'hroc'hen paperennel. Panyerioù metal ruziet, kelc'hiadoù neudennoù metal pe sac'hoù-roued a zo mat-tre evit ma ragoas ar glebor kuit ha ma chomo sec'h o c'horf. Ar reizhiad-se a aotre an aer da dremen dieub tro-dro d'an ognon, ar pezh a vir ouzh ar madigoù-loued da greskiñ war o c'hroc'hen.
Penaos aozañ ar mirerezh er gegin hep fazi ebet
Evit mirout an daou legumaj-se e-pad mizioù, eo ret dibab al lec'h gwellañ hag al listri azas. Ret eo herzel ouzh ar plastik kement ha ma c'heller. Al listri plastik serr a laka ar glebor da verniañ e-barzh, ar pezh a gas d'al loued buan-tre hag a laka ar patatez da flemmañ.
An teñvalijenn hag ar freskdur : an daou alc'hwez
Ur gell teñval, ur c'hav pe ur c'harregad dindan ar gegin a zo al lec'hioù gwellañ d'an holl. Ar wrez a rankfe bezañ etre 7°C ha 12°C evit ar patatez. Ma vez re yen, ar starch a dro da sukr re buan, hag ar blaz a zeu da gemmañ e-bep dizarbenn, o reiñ d'ar patatez ur blaz re dous ha drol. Evit an ognon, ar wrez a c'hell bezañ un tamm uheloc'h, met ret eo chom hep lakaat anezho dindan dorgenn an heol pe e-kichen an oaled-gegin e-lec'h ma vez re a wrez o tont eus ar fardañ boued.
Urzh ar mirerezh ha pellter fizik d'ar listri
Lakaat al listri-se war estajerennoù disheñvel a zo ar rann-ober strizh. Evit mervel an etilen gant an aer, lakaat al lestr ognon e-kichen ur prenestr pe ul lec'h aeret mat a zo ur mennozh dispar, tra ma chomo al lestr patatez dindan ur gwarez teñvaloc'h en ur c'horn all eus ar gegin. Ur pellañ a ur metr hanter pe daou vetr etre an daou lestr a zo trawalc'h evit mirout ouzh an etilen da douchañ ar patatez en un doare re drec'h. Dre implijout al listri azas evit pep hini anezho, e vo mirdet holl berzhioù ar boued hep gober gant gazoù pe louzoù kimiek ebet.
