Pa zeu war wel tikoù pe goulioù dislivet war an dilhad goude ur gwalc'hiñ, e vez kavet an abeg lies er reajoù kimiek etre al livennoù hag an elfennoù oberiant eus al laezh-gwalc'hiñ. Evit saveteiñ ho dilhad ha gwareziñ o livioù, ez eo ret kompren fiziko-kimiezh an danvezioù hag an doareoù da gemmañ o stad goude ur gwallzarvoud.
Perak e tispak an dislivadur: ar c'hemiezh dindan ar groen
Ar gwiadoù a vez livet gant meur a seurt molekulennoù. Da skouer, ar c'hotoñs a vez livet pe gant livennoù reaktivel (a vez liammet kreñv ouzh ar c'helluloz) pe gant livennoù eeun (liammet gant liammoù hidrogen gwanoc'h). Pa vez gwalc'het an dilhad, meur a bared a c'hall distrujañ al liammoù-se. An elfennoù pennañ eo ar pH uhel, an gwrezverk, hag an nerzh mekanikel.
An detergentoù modern a vez dindan ur pH alkalek (uhel) evit digreizañ an dilhad. Gwall lies e laka ar pH uhel-se al livennoù eeun da deuziñ en dour, un anadenn anvet morañ al liv. Pa vez uhel ar gwrezverk, e vez kresket an emsav kinidek er molekulennoù, ar pezh a ro tro dezho da dec'hout kuit eus ar gwiad ha da livañ dilhad all er memes bailh. Sellet e vez ouzh ar gudenn-se evel ur reaktornadenn kimiek e-lec'h ma ranker lakaat harz d'an eskemmoù ionek buan-fizikel.
Penaos implijout an asidter evit reizhañ al livioù
Unan eus ar c'hentañ reolennoù e fiziko-kimiezh an danvezioù eo neutralizañ an pH uhel. Goude ur gwalc'hiñ lec'h ma'z eus c'hoarvezet ur morañ-liv, e c'haller implijout ur gwennegad asid. An asid sitrek pe an trenkenn babeteg (trenkenn dregas) a zo binvioù dispar. An asid-se a zeu da brotoniñ al liammoù kimiek war ar gwiad, ar pezh a laka al livenn da chom stag ouzh ar fibrennoù en-dro.
Evit ober kement-se, e ranker lakaat an dilhad da soubañ en dour dous (e-tro 20°C pe 30°C) gant ur reizhadenn d'an asid sitrek (e-tro div loaiad evit pemp litrad dour). Ar broses-se a aesa kempouez an elfennoù karget hag a vir ouzh al livenn da dremen en dour. Diwallit koulskoude: ne vir ket ouzh an tikoù klor da vont kuit, rak ar c'hlor a zistruj al livennoù da vat dre an oksidadur, ur broses an-revus.
Gwalc'hiñ oksigenet hag heskennerezh al livioù ruziet
Pa vez lakaet ur gwiad da goll e liv abalamour d'un dilhad all hag en deus morat er memes bailh, ez eo ret ober gant un oksidadur reoliet. Ar perkarbonat sodiòm, pe bliant oksigenet, a zo ur standilhoni evit se. Pa vez lakaet en dour a-us da 40°C, e tiskarg an oksigen oberiant. An oksigen-se a yelo da daget dreist-holl ar molekulennoù liv a zo liammet gwan ouzh ar fibrennoù (ar re hag a zo deuet da livañ an dilhad dre fazi), hep distrujañ al livennoù diazez liammet kreñv.
Ar broses a rank bezañ graet evel-henn:
- Dileizhañ ar perkarbonat sodiòm en dour tomm hervez an teuzidigezh fizikel (e-tro 40°C evit kotoñs, izeloc'h evit fibrennoù kizidikoc'h).
- Soubañ an dilhad ruziet e-pad un eurvezh d'an nebeutañ, en ur dreiñ anezho ingal evit ma vefe kempouez an oksidadur.
- Gwalc'hiñ gant dour yen goude-se evit stabilizet ar fibrennoù.
Ar broses-se a ginnig ur ruster kimiek uhel a-enep d'an tikoù hep gwanaat an gwiadoù evel ma rafe ar c'hlor, a laka ar fibrennoù kotoñs pe lin da jaoñat ha da goll o c'hreñvder.
Stabilizet al livioù dre an osmoz hag an holen
Evit mirout ouzh an dislivadur da c'hoarvezout en-dro, e c'haller implijout mekanikoù an osmoz hag an eskemmoù ionek gant an holen boutin (klorur sodiòm). An holen en dour a gresk an density ionek er soludenn, ar pezh a laka al livenn da chom e-barzh ar gwiad e-lec'h tremen en dour. Graet e vez kement-se evit ar c'hotoñs hag al lin dreist-holl.
Evit ar gloan hag ar seiz, an asid sitrek pe an trenkenn babeteg a labour evel ur stabilizour gwelloc'h eget an holen. An dra-se a zeu eus natur proteinel ar fibrennoù-se, hag a reagis gwelloc'h ouzh ar pH izel evit gwareziñ o framm molekulel.
Implij ar c'hartoù pakañ-liv hag ar reizherien dislivadur gwan
E-touez an teknikoù modern e fiziko-kimiezh ar gwalc'hiñ e kaver ar seurt kofrezennoù pe gwiadoù mikrofibr a vez lakaet er mekanik-gwalc'hiñ. Ar gwiadoù-se a vez karget ent-pozitivel (karg kationek) evit sachañ warno al livennoù negativel o c'harg (anionek) a vez morat en dour. Un diskoulm dispar eo evit mirout ouzh an dikoù goude ur gwallgwalc'hiñ.
Ma'z eo dislivet an dilhad dija, e c'haller implijout reizherien dislivadur gwan diazezet war an ditionit sodiòm (ur redukter kimiek kreñv). Ar redukter-se a rann liammoù azo al livennoù distag hep tagañ kofrezoù celluloseg an dilhad. Ret eo implijout an dra-se gant evezh e-barzh ur bailh gant dour tomm, hag a-raok na vefe sec'het an dilhad er sec'her-dilhad, rak ar sec'hañ dre wrez a laka al liv ruziet da vezañ stabil ha da badout da viken.
