Sec'hañ an dilhad er-maez a zo un doare ekologel ha speredek da gaout dilhad dous ha fresk. Koulskoude, e-pad mizioù an nevezamzer hag an hañv, ar polen a c'hell bezañ ur gudenn vras evit ar re a zo kizidik pe evit ar gwiadoù o-unan, o lakaat an traouroù da goll o flijadur hag o nêtadur. Dre gompren ar reolennoù fizikel ha kimiek a ren war an darempred etre ar polen hag an danvezioù e c'heller gwareziñ an dilhad hep koll tamm ebet eus perzhioù mat ar sec'hañ gant an heol hag an avel.
Mekanikoù fizikel ar polen hag an danvezioù
Evit gwareziñ an dilhad diouzh ar polen e ranker da gentañ kompren perak ha penaos e peg an nadozioù bihan-se ouzh ar gwiad. Pa sec'h an dilhad e c'hoarvez un argerzh fizikel anvet an tregonterezh triboelektrek. An avel o lakaat an dilhad da finval a grou ur c'harg elektrek war c'horre ar gwiadoù, dreist-holl ar re graet gant neudennoù artifisiel pe sintezek evel ar poliester hag an nilon. Ar polen, diouzh e du, a zoug ivez ur c'harg elektrek naturel hag a zo goloet gant ur reizhiad begigoù pe danvezioù pegus anvet polenkitt. Pa gej ar polen gant ur gwiad karget e-giz-se, e peg outañ raktal dre nerzhioù elektrostatek.
Ouzhpenn da se, an dilhad gleb a labour evel ur sil naturel. An dour a zo war ar gwiad a drec'h an tizh-gwent hag a sach ar rannigoù polen a dremen e-kichen. Pa ya an dour da vurezh e chom ar polen stanket e-barzh neudennoù an danvez. Setu perak eo muioc'h kizidik an dilhad gleb ouzh ar polen eget an dilhad a zo sec'h dija. An tensiwn gorre eus an dour a grog e-barzh ar polen hag a sach anezhañ d'ar c'hreiz zoken ma vez un tamm avel o nijal e-kichen.
Dinamikoù ar gwiadoù: Koton, lin ha danvezioù sintezek
N'eo ket peurheñvel an doare ma tiwan ar polen war an holl seurtoù dilhad. Ar gwiadoù naturel evel ar c'hoton hag al lin o deus ur framm dindan-gwiad a zo muioc'h gabsorbus. Daoust ma sachont muioc'h a bolen pa vezont gleb-dour, o deus ur perzh mat: ne viront ket kalz a gargoù elektrostatek pa vezont sec'h. Pa vez sec'h-kalloc'h ur pezh koton, e tiwan ar polen kalz aesoc'h diwarnañ gant un hejadenn simpl.
Ar gwiadoù sintezek evel ar poliester, an akrilik hag an elastan a zo disheñvel-mik. Sec'hañ a reont buan-tre, met mirout a reont ur c'harg statik uhel e-pad pell. Zoken pa vezont sec'h, ar polen a chom stag outo evel gant ur magnet. Ma fell deoc'h sec'hañ dafaroù sintezek e-pad mizioù ar polen, e vo red bezañ war evezh pe ober gant ur golo difenn arbennik evit mirout outo a dugañ kement hine a dremen en aer.
Kelc'hiad an amzer hag an eurioù sec'hañ gwellañ
N'eo ket par kementad ar polen en aer e-pad an devezh. Ur c'helc'hiad resis a vez gwelet hervez ar gwrezverk, ar glebor hag an avel. Ar gwez hag ar geot a zilaosk ar polen dreist-holl e-kerzh ar mintinvezh, pa grog an heol da dommañ an aer ha da lakaat ar glizh da yaer. Etre 5 eur ha 10 eur diouzh ar mintin e vez an feur polen uhelañ en aer tost d'an douar.
Goude kreisteiz, pa vez an heol en e uhelañ hag an aer sec'hoc'h, e tign ar polen da uheloc'h en atmosferenn a-drugarez d'ar c'hantoù avel gorre hag d'an termik. Setu perak eo etre 11 eur diouzh ar mintin ha 3 eur d'an enderv an amzer wellañ evit sec'hañ an dilhad er-maez. En eurioù-se e vo sec'het an dilhad buanoc'h dre ma 'z eo uhel ar gwrezverk ha muioc'h a avel a zo, tra ma vez izeloc'h feur ar polen e-kichen an douar.
Teknikoù gwareziñ fizikel ha mekanik
Evit an dud kizidik-tre pe evit ar gwiadoù delikat evel al lin pe ar seiz, e c'heller implijout teknikoù difenn evit herzel ouzh ar polen hep koll an aezamant da sec'hañ er-maez:
- Gouel gwareziñ fin: Implijout ur ouel pe ur roued graet gant poliester fin-tre (gant toulloù dindan 50 mikrometer) a zo un diskoulm a-feson. Lakaet war-benn ar sec'herez-dilhad, ar ouel-mañ a gav an avel da dremen evit sec'hañ met herzel a ra ouzh ar rannigoù polen da begañ ouzh an dilhad.
- Sec'hañ war an tu gin: Pa lakaer an dilhad war an nadozioù-dilhad, e ranker bepred o zreiñ war an tu gin. Ma peg rannigoù polen ouzh an danvez, e chomint war an tu diavaez hag e vo muioc'h a chañs d'o skubañ kuit a-raok gwiskañ an dilhad hag o lakaat e darempred gant ar c'hroc'hen.
- Lec'hiadur ar sec'herez: Evit kemmañ plas ar sec'herez-dilhad, klaskit mirout anezhi pell diouzh ar c'harzhioù geot, al liorzhoù bleuniet pe ar gwez evel ar bezv hag ar faou. Un tamm disheol pe ul lec'h gwarezet diouzh an avel rannvroel a zo gwelloc'h eget ur plas dindan an avel vras a zegas ur c'hementad bras a bolen eus ar c'hornad.
Dilemel ar polen hep ober droug d'an danvez
Pa vez deuet an eur da rishañ an dilhad d'ar gêr, e c'heller ober traoui simpl evit divanañ ar polen a zo chomet stag outo. Ar c'hentañ reolenn a zo chom hep frotat an danvez. Ma froter an dilhad gant an daouarn pe gant ul liñsel all, e vo torret kregin ar polen, ar pezh a zilaosk an alergennoù e-barzh neudennoù an danvez hag a lak anezho da vont donoc'h en gwiad.
Ar pezh a ranker ober eo hejañ pep pezh dilhad gant lusk ha nerzh a-raok dont e-barzh an ti. An hejañ mekanik-se a denn kuit tost an holl rannigoù polen n'int ket bet pegerezhet da vat. Evit ar gwiadoù gwarezetoc'h e c'heller implijout ur sizailh-roull paper pegus a-ratozh evit pakañ ar polen hep ober droug d'an danvez. Ma vez kudennoù bras gant un tamm dilhad, ur program sklaeriañ simpl gant dour dous ha hep saon-dilhad a vo trawalc'h evit dilemel ar polen e-barzh ar mekanik-gwalc'hiñ.
