Ur saotr lard war an dilhad a c'hall bezañ dilaotret buan ma vez frotet pe stredet en ur feson re dichek gant an dorzh. Evit mirout ouzh al lard da vont donoc'h e stamm ar gwiad e ranker ober gant fiziko-kimiezh an damburzh hag an amsuzañ.
Ar c'hentañ sikour : amsuzañ hep frotañ
Pa degouezh ur saotr lard fresk e ranker ober traoù kerkent hag ar gentañ eilenn. Ar pal n'eo ket ruziañ an danvez nag implijout kalz dour, met pakañ al lardonenn gant ur paber-kegin pe ur gwiad koton sec'h. Dre bouezañ dousik warnañ e pign al lardonenn dre gapilaregezh e-barzh ar gwiad sec'h hep bezañ silet e-barzh neudennoù an dilhad.
Ur wech lamet ar pep brasañ eus ar saotr e c'haller lakaat un talm amsuzus evel ar starch patatez pe an talm. Ar poulloù-mañ o deus ur galloud uhel da sunañ al lardonenn. Bez' e c'haller lezel anezho da labourat e-pad pemzek munutenn a-raok brossañ anezho dousik gant ur vros dener-tre.
Ar mekanikerezh kimiek : penaos disolviñ al lard
Ar saotr lard n'eo ket soluble en dour dre ma 'z eo ur rannig anhidrofobel. Evit lakaat al lard da deuziñ e ranker implijout tensionerien oberiant a c'haller kavout e-barzh al lestr-dour gwalchiñ boutin pe ar saon-du likid. An tensionerien-mañ o deus div lodenn en o molekulenn : unan a gar al lard (lipofilel) hag unan all a gar an dour (hidrofilel).
Pa lakaer un tamm saon-du likid rik war al lec'h saotret e tro ar molekulennoù lardonenn e-barzh rannigoù bihan-tre anvet miselloù. Ar re-mañ a chom a-ispilh en dour e-pad ar gwalchiñ hep gallout pegañ en-dro ouzh ar gwiad.
Gwalchiñ dousik en ur heuliañ an urzh vat
Goude bezañ laosket ar saon-du da azgregiñ e-pad dek munutenn e c'haller gwalchiñ ar gwiad en dour klouar. Evit al lard e rank an dour bezañ tost ouzh e davez-teuziñ, da lavaret eo etre tregont ha daou-ugent derez Celsius, met arabat eo ober gant dour re domm kuit da nudañ ar gwiad.
- Arabat implijout sponjoù dichek a c'hallfe ruziañ ha gwanaat al lin pe ar c'hoton.
- Gwalchiñ al lec'h saotret en ur waskañ dousik gant ar bizied eus an diavaez war-du ar c'hreiz.
- Rinañ gant dour glân ha sec'hañ en aer fresk hep implijout ar sec'her-dilhad ma chom roud ebet.
Al lezenn-aour evit ar gwiadoù kizidik
War ar seiz pe ar gloan e ranker bezañ muioc'h prederius c'hoazh. Gant an danvezioù-mañ e vo implijet kentoc'h an dour alkoliet pe ar bicarbounat a-raok tremen d'ur gwalchiñ dousik gant an dorn e dour yen.
