Al lorgnoù druzoni a c'hall saotrañ ho dilhad da viken ma ne reer ket war o zro gant an doareoù skiantel azas. Evit dilemel an druzoni hep goañzañ ar gwiad e ranker kompren perzhioù ar fizik hag ar gimiezh a reolias an interaktadur etre al lipidoù hag ar fibrennoù gwiadel disheñvel.
Kimiezh an druzoni: Perak e chom stag ar saotr ouzh ar fibrennoù?
Al lipidoù, pe an druzoni, a zo molekulennoù hidrofobek ne polarizont ket. Da lavarout eo, ne veskont ket gant an dour abalamour ma n'eus ket a zarempred kimiek etrezo. Pa gouezh ul lorgn druz war un dachenn c'hwiad, e krog ar molekulennoù-se da flemmañ ar fibrennoù hag e tispakont enno dre kapilarrelezh fizik. Evit terriñ al liamm-se eo ret implijout agantoù tensioaktivel. An agantoù-se o deus ur penn polar (hidrofilek, a gar an dour) hag ul lostenn anpolar (hidrofobek, a gar an druz). Pa vezont lakaet war ar saotr, al lostennoù a grog en druzoni hag ar pennoù a chom troet war-zu an dour, ar pezh a aotre da grouiñ micelloù a c'hall bezañ rasket ha dileset e-kerzh ar gwalc'hadur dre an nerzh mekanikel hag an termiezh.
An disheñvelder etre ar gwiadoù a zeu eus o natur kimiek ha fizik: tra ma c'hell un gwiad kaout ur framm organek kelulosik hag a glask sunañ dour, gwiadoù all a zo fardet gant polimeroù sintetek hag o deus ur garantez vras evit al lipidoù o-unan, ar pezh a rann an doareoù-ober e meur a gammed.
Ar c'hotoñs: Penaos raskañ an druz eus ar fibrennoù kelulosik
Ar c'hotoñs a zo ur fibrenn natur kelulosik a gar an dour (hidrofilek), met pa vez lakaet druzoni warni e vez sunet an ouligoù e-kreiz kof goullo ar fibrennoù. Evit dilestrañ an druzoni-se e ranker implijout ur gwrez dizarnek ha tensioaktivioù efedus. Da gentañ, m'emañ al lorgn fresk c'hoazh, lakaat ur poultr absorbant evel starch katsao pe talc e-pad pemzek munutenn evit tennañ an darn vrasañ eus al lipidoù dre gabilarrelezh fizikel a-raok ma vefe flemmet ar c'helulos.
Goude an dra-se, skuilhañ un nebeud degasenn chimik tensioaktivel neutr (evel un disolvadenn netaat listri simpl, hep liv na frandiz) hag embreger ur raskañ skañv gant ur pilhoù mikrofibr eus ar c'hant d'ar c'hreiz evit chom hep astenn ar saotr. Gwalchiñ gant dour tomm (ar c'hotoñs a c'hall gouzañv betek 40 pe 60 derez) evit fonnusaat dileizhadur an lipidoù hag o zreiñ da vezañ un emulsioù aes da gas kuit gant an dour.
Ar gloan: Ur protein kizidik a ranker gwareziñ diouzh ar reaksionoù garv
Ar gloan a zo ur fibrenn naturel loenel, fardet gant protein keratinel. Kizidik-kenañ eo ouzh ar wrez hag an netaerien alkalenek bras o pH. Ma vez implijet dour re domm pe netaerien re greñv warnañ, e c'hall ar fibrennoù koavennañ, en em stardañ ha koll o gwevder da viken. Evit tennañ un tamm saotr druz diwar ar gloan, arabat eo frotat kreñv gwezh ebet, rak krouet e vefe dregaserezh mekanikel a zistrujfe ar protein keratinel.
An diskoulm gwellañ a zo implijout an hentenn absorbiñ dous: goloet al lorgn gant talc, hag e waskañ dousik gant ur paper-sun e-pad un eurvezh. Evit netaat ar pezh a chom eus al lorgn, implijout un tensioaktiv glan ha neutr (pH 7 pe tost) hag dour klouar (dindan 30 derez). Gwalchiñ dousik hep gwaskañ pe tordañ ar gwiad, ha lezel da sec'hañ war ur c'horreenn blaen evit mirout ouzh an distonadur.
An danvezioù sintetek: Stourm ouzh an afinite oleofilek
An danvezioù sintetek, evel ar poliester hag ar poliamid, o deus un afinite kimiek kreñv evit al lipidoù abalamour ma 'z int fardet diwar lestr-petrol. Oleofilek-kenañ int, ar pezh a dalvez e tennont hag e talc'hont an druzoni gant liammoù kimiek dilesus-kenañ. Evit an abeg-se eo diaesoc'h alies tennañ saotroù druz diwar ar poliester ma n'en ager ket raktal.
Ret eo ober hervez an urzh-mañ: kregiñ pa vez fresk al lorgn, lakaat un agant distreizhañ (ur sapoun glikolet pe ur glisirin dous) evit dilaosk liammoù an hidrofobelezh. Goude-se, pikañ dousik al lorgn gant ur pilhoù koton glebiet gant dour klouar hag un tensioaktiv uhel e gonsenatradur. Evit ar poliester, ur gwalc'hadur e gwrez uhelañ aotreet gant an tikedenn a sikouro da dremen e « dremm dremenn d'ar gwer » (glass transition temperature) ma c'hall ar polimer en em lakaat da laosk hag adreiñ an druz d'an dour netaat.
Kammed-ha-kammed: An urzh kentañ evit un disoc'h peurvat
- Absorbiñ raktal: Implijit poultr starch pe talk evit sachañ an druz dindan uhelwask mekanikel kent lakaat dour ebet.
- Na frotit ket: Ar frotat a astenn al lorgn hag a sank anezhañ donoc'h e kreiz ar gwiad. Pikit atav eus ar c'hant d'ar c'hreiz.
- Diwallit ouzh ar wrez: Ar gwiad gloan a goll e framm ma vez lakaet dour tomm warnañ, tra ma c'houlenn ar c'hotoñs tommder evit teuziñ al lipidoù.
- Rinañ ha raskañ gant mikrofibr: Al lavrennoù mikrofibr a zalc'h an lipidoù muioc'h eget ar gloan pe ar c'hotoñs o-unan dre o zekstur arbennik.
